خوب نبود به نزد هيئت مبلغان كاپوسن آمده بود كه از ميشل پوزش بخواهد و چون خان تبريز به او امر كرده بود از ايران بيرون برود ، از ميشل تقاضا كرد عدهاى همراه او بفرستد و براى مخارج سفرش مبلغى تهيه كند . « 1 » ميشل هم دو نفر را همراه او روانه كرد و دويست اكو « 2 » به او داد و نيز براتى به مبلغ دوازده هزار ليور كه در حلب قابل وصول بود به او سپرد ( بعدا معلوم شد اين برات ارزشى ندارد ) تا مبلغى را كه مارى به فابر قرض داده بود ادا كند . « 3 » سپس مارى در هشتم ژوئيه 1707 از تبريز عازم فرانسه شد . « 4 »
بعد از آن كه ميشل با اين خدعه و نيرنگ « 5 » از شر مارى نجات يافت ، به ايروان رفت و در آنجا از خان تقاضا كرد جبران حملهاى را كه سال قبل به هيئت اعزامى فرانسه شده بود بكند . خان نيز حاضر شد امامقلى بيگ را كه مسئول عمدهء اين حمله بود به قتل رساند . و در نتيجه ، در دوم اوت فرمان داد او را گردن زدند . « 6 » سپس خان بنابر تقاضاى ميشل به هيئت كشيشان يسوعى اجازه داد دوباره به فعاليت بپردازند ( معلوم نيست چه وقت اين اشخاص مجبور به ترك تبليغات مذهبى شده بودند ) و به ارامنه امر كرد دست از حمله و تعرض به كاتوليكها بردارند . ميشل همچنين موفق شد ناقوسهاى كليساى ارامنهء كاتوليك را كه بنا بر تحريكات يكى از ملاهاى محل برداشته شده بود به جاى خود بگذارد . « 7 »
تا اينجا ميشل به طور عجيبى در مقاصد خود توفيق يافته بود ولى ديگر بدون دريافت اعتبار نامهء خود كارى نمىتوانست بكند . هنگامى كه دو فريول به او امر داد به تركيه بازگردد ، وى نپذيرفت و در انتظار رسيدن اعتبار نامه در ايروان ماند . صبر و شكيبايى او عاقبت نتيجه بخشيد ؛ زيرا در ماه مارس 1708 مدارك او كه سال قبل در ورساى در 4 اوت امضا شده بود رسيد . تقريبا در همان زمان ، خان ايروان اجازه گرفت كه ميشل به دربار برود . وى نيز از ايروان حركت كرد و در اواسط ماه مه به اصفهان رسيد و مهمان دارباشى و داروغهء اصفهان از او به خوبى پذيرايى كردند .
در هفتم ژوئن ، شاه سلطان حسين براى نخستين بار ميشل را به حضور پذيرفت . شاه ، كه در
هامش
( 1 )Michel , Memoire pp . 34 - 8.
( 2 ). Ecu.
( 3 ) . اسقف پيدو دوسنت اولن ، همان كتاب ، ص 536 ، مىنويسد : « آقاى ميشل با زرنگى توانست از اين زن براتى به مبلغ 12000 فرانك حواله شده به مرحوم فابر بگيرد و ممكن است اين برات به درد ما بخورد ، و در عوض اوراق بىبهاى ديگرى را به او سپرد و قول داد كه 600 پياستر جهت بازگشت او به فرانسه بپردازد . »
( 4 ) . براى شرحى دربارهء ماجراهاى بعدى اين زمان ، - مقالهء من تحت عنوان :« Marie Petit and her Persian Adventure » , The Asiatic Review ( July , 1946 ) .( 5 ) . بروسه راجع به ميشل عقيدهء خوبى نداشت و او را « توطئهچى » مىناميد . -Documents Originaux , loc , cit . p . 201 ."sur les Relations diplomatigues de la Georgie avec la France( 6 ) . دوفريول درCorrespondance، ص 210 ، مىنويسد كه امامقلى بيگ « از همه خائنتر بود . » با وجود اخلاق بد امامقلى بيگ ، پن شارترن بعدها به ميشل نوشت كه از مرگ او ناراحت شده است . -Michel , Memoire , p . 213 .( 7 )Michel , Memoire , pp . 44 - 50.