جوانى به نام دوژون شر « 1 » كه چندى قبل از آن از فرانسه رسيده بود به جايش منصوب شد .
دوژونشر هنگامى كه به پاىتخت وارد شد ، مورد احتراماتى واقع گرديد كه دربارهء سفرا معمول مىداشتند ولى چون جوان بود ، ايرانىها مذاكرات با او را جدى تلقى نكردند و نمايندهء كمپانى انگليسى هند شرقى فورا از اين موقعيت استفاده نمود . با وجود اين ، در نتيجهء مساعى پررافائل و لوئى دولستوال ، نمايندهء فرانسوى توانست اجازهء آزادى در امور تجارى را براى كمپانى در ايران به دست آورد ، ولى بىآنكه از امتيازات استثنايى يا انحصارى برخوردار گردد .
تا سى سال بعد اقدام رسمى ديگرى براى پيش رفت تجارت فرانسه در ايران به عمل نيامد ؛ و در نتيجه ، كمپانى هند شرقى نتوانست در طى اين مدت منافعى ببرد . اشكالات عمدهء آن بيشتر در اثر مخالفت نمايندگان دو كمپانى انگليسى و هلندى مخصوصا هلندىها بود . گذشته از اين ، جنگهاى فرانسه در اواخر قرن هفدهم براى توسعهء بازرگانى زيان داشت و همچنين مساعى كمپانى فرانسوى هند شرقى براى ايجاد روابط تجارى با سيام و چين مانع از آن شد كه اين شركت توجهى به روابط خود با ايران بكند . در طى اين سنوات ، علاقهء لوئى چهاردهم و وزراى او به ايران محدود به فعاليت هيئتهاى مذهبى كاپوسن و يسوعى بود .
در نيمهء دوم قرن هفدهم ، فرانسه اطلاعات خود را دربارهء ايران منحصرا از منابع مذهبى دريافت نمىداشت ، بلكه در طى قرن مذكور اين كشور از منابع غير مذهبى مانند آثار تاورنيه ، تونو ، دوليه دلاند ، و همچنين شاردن ، اطلاعاتى كسب مىكرد . شفر حق داشت راجع به سفر نامه شخص اخير بگويد : « اين كتابى است كه روح ملت ايران را بهتر به ما مىشناساند و هر كس مايل به مطالعهء دورهء درخشان سلسلهء صفويه است بايد آن را در دست داشته باشد . » « 2 »
جهان گردان و بازرگانان فرانسوى مذكور اطلاعات ذى قيمتى دربارهء ايران آن عهد در اختيار هم ميهنان خود گذاشتند ؛ و همچنين در نتيجهء مسافرت و تا حدى اقامت خود در ايران ، مردم اين كشور را با نام و شهرت فرانسه آگاه ساختند و به اين ترتيب در روابط فرانسه و ايران تأثير به سزايى داشتند .
اشخاص ديگرى كه كمتر مشهور و در بعض موارد شايستهء ذكرند عبارتاند از ساعت سازان ، جواهرسازان و هنرمندان فرانسوى كه از عهد شاه عباس اول به بعد در ايران ساكن شدند و غالب آنها در خدمت پادشاهان صفوى در آمدند . سابقا نام ايزاك بوته دولستوال و فرزندش لويى گيلرم را ذكر كرديم . شخص اخير پسرى داشت به نام آندره كه او نيز به خدمت كمپانى فرانسوى هند شرقى در آمد و تا مرگ خود ( 1745 ) در آنجا باقى ماند . اين اشخاص با اطلاعات دقيقى كه از
هامش
( 1 )de Joncheres.
( 2 ) . - مقدمهء شفر( Schefer )برEstat de la Perse.