- يعنى دوپن « 1 » ، ببر « 2 » ، و مارياژ « 3 » - از طرف كمپانى ، و دو تن ديگر - يعنى نيكلا كلوددولالن « 4 » و دولا بولهلوگوز « 5 » - از طرف لويى چهاردهم منصوب شده بودند . اعضاى اين هيئت در نوامبر 1664 به اصفهان رسيدند ولى هنوز چند روزى از ورود آنها نگذشته بود كه ببر و دو تن همكار او حاضر نشدند لالن را به عنوان رئيس هيئت بشناسند . عجب آن كه دولالن با دولابوله لوگوز مشاجره كرد و پررافائل با نهايت سختى توانست اختلافات آنها را رفع و آنان را براى مذاكره با دولت ايران آماده كند . با وجود تأثير نامساعدى كه اين اختلافات داشت ، « 6 » شاه موافقت كرد فرمانى صادر كند و كمپانى را از پرداخت عوارض راه دارى و حقوق گمركى تا مدت سه سال معاف دارد . و همچنين نظير حقوق و امتيازاتى كه به ساير كمپانىهاى خارجى داده است ، يا خواهد داد ، به كمپانى فرانسوى عطا كند و نيز قول داد به محض آن كه هداياى مناسبى از لوئى چهاردهم يا از كمپانى دريافت دارد ، يك معاهدهء رسمى تجارى با فرانسه ببندد .
كمپانى هند شرقى محل كارى در گمبرون تعيين و شروع به تجارت با ايران كرد . ولى نه لويى چهاردهم و نه كمپانى هديهاى براى شاه نفرستادند و اقدامى براى عقد معاهده به عمل نياوردند .
جاى تعجب نيست كه شاه و وزرايش از اين غفلت رنجيدند و تهديد كردند كه مانع از فعاليت كمپانى در ايران خواهند شد .
لوئى گيلرم دولستوال « 7 » كه در اصفهان متولد و در آنجا بزرگ شده « 8 » و به خدمت كمپانى در آمده بود ، به شتاب به سورات رفت تا متصديان امور را از عواقب ناگوار كار آگاه سازد . كمپانى ناچار ژستن « 9 » را ، كه يكى از دو نفر رئيس كمپانى در سورات بود ، در سال 1673 با هداياى گرانبهايى نزد شاه فرستاد . بدبختانه ژستن ضمن مسافرت به اصفهان در شيراز در گذشت و
هامش
( 1 )Dupont.
( 2 )Beber.
( 3 )Mariage.
( 4 )De Lalain.
( 5 )De la Boullaye Le Gouz.
( 6 ) . كمپانى فرانسوى از اين مشاجرات ميان اعضاى خود بسيار زيان ديد . كاره در سفر نامهء( Travels )خود ( لندن 1947 - 1948 ) ، جلد دوم ، ص 381 ، راجع به تجارت در هندوستان مىنويسد كه « بدبختى ما فرانسوىها در اين است كه هنوز پيش رفتى نكرده بوديم كه طبيعت فرانسوى غلبه كرد . مقصود من اختلافات و سركشىهاى ما عليه يكديگر است كه به اندازهاى شديد بود كه ساير كمپانىهاى اروپايى ، كه ابتدا نسبت به پيش رفت ما حسود شده بودند ، آرزو مىكردند كه مؤسسه عالى ما به زودى از ميان برود . و آشكارا مىگفتند كه لازم نيست با امور تجارى ما مخالفت كنند ، زيرا خود ما با مخالفتها و مشاجراتى كه ميانمان ايجاد شده است آن را خراب خواهيم كرد . » كاره از طرف ديگر كارمندان شركت انگليسى هند شرقى را كه منافع آن را بالاتر از منافع شخصى مىدانستند تمجيد مىكند . - كتاب او تحت عنوان :Travels , vo 1 , I , pp . 157 - 9 and vo 1 . III , pp . 680 , 681 , 708 , and 783( 7 )Guilherme de I'Estoile.
( 8 ) . پدرش ايزاك بوته دولستوال ، كه اهل ليون بود ، در اواسط قرن هفدهم به اصفهان رفت و به استثناى مدت كوتاهى كه به فرانسه بازگشت ، باقى عمر را در آن شهر گذرانيد .
( 9 )Geston.