را از آن واقعه آگاه و آنها را به طرف دارى از طهماسب ترغيب كرد . « 1 » در 16 دسامبر قوايى از ايرانىها گمبرون را اشغال كردند و در نتيجه پادگان افغانى به يكى از قلعهها پناه برد و در محاصره افتاد . چند روز بعد ، عدهاى از افغانها و ايرانيان طرفدارشان ( احتمالا از طوايف درگزين ) به حوالى گمبرون رسيدند . و ايرانىهاى اشغال كنندهء گمبرون ناچار به شتاب عقب نشستند و افغانها و متفقين آنها شهر را به تصرف در آوردند . مع الوصف در 9 ژانويه 1730 ، فرماندهء افغانى و سربازانش به سرعت به جانب شيراز گريختند و گمبرون دوباره به دست ايرانىها افتاد ؛ و اين وضع ديگر تغييرى نكرد .
در اين ضمن ، هورن نامههايى از كاكل و گيكى ، كه در اصفهان بودند ، دريافت داشت مبنى بر اين كه صحيح و سالماند و ايرانىها شهر را اشغال كردهاند . همچنين نامهاى از نادر به او رسيد كه در آن از وى خواهش شده بود مانع فرار افغانها از طريق دريا بشود ، و خود مقام حاكم و شه بندر را تا انتصاب ايرانىها داشته باشد . هورن در پاسخ نامهء نادر نوشت كه حاضر است همه گونه كمك به طرف داران شاه در آن محل بكند . همچنين از نادر خواهش كرد كارى كند كه تلفات كمپانى جبران شود . « 2 » هورن انتظار داشت كه با او به خوبى رفتار شود زيرا با متصديان ايرانى در گمبرون بهتر از هلندىها همكارى كرده بود .
چندى بعد يك نفر ايرانى ، به نام كلب على ، براى تحويل گرفتن مقام حكومت از هورن وارد گمبرون شد . هورن هم طبعا بعد از آن مقام شه بندرى را به مأمور ديگرى داد .
هم انگليسىها و هم هلندىها در اين مدت از خطر جستند و محل كار آنها آسيبى نديد . ولى تجارت در نتيجهء اوضاع آشفتهء كشور متوقف شده بود .
ولى با انگليسىها و هلندىهاى مقيم شيراز بخت به همان ترتيب يار نبود ، زيرا در نتيجهء هرج و مرجى كه بعد از طرد افغانها از شهر بر پا شد ، به محل كار آنها دست برد زدند . در محل كار انگليسىها ميزان خسارت به 7000 تومان بالغ مىشد . سپس افغانها كارمندان آن دو كمپانى را لخت كردند و نمايندهء انگليسىها را كتك زدند . بعضى از ارامنه را نيز گرفتار و لخت كردند .
انگليسىها و هلندىها به اتفاق ارامنهء مذكور به تپههاى مجاور گريختند ولى چون نتوانسته بودند غذايى با خود ببرند ، مجبور شدند در دل شب وارد دره شوند و از نزديكترين ده تقاضاى غذا و خوراكى كنند . خوش بختانه هيچ كدام از انگليسىها و هلندىها در اين دورهء اضطراب آميز صدمهء سختى نديدند . « 3 »
در اواخر ژانويه ، خسرو نمايندهء كمپانى در كرمان به هورن خبر داد كه به محل كار انگليسىها
هامش
( 1 ) . -December , 1729 .، 14 ر 3 ،. Gambroon Diary( 2 )Ibid , 27 December , 1729 / 7 January.
( 3 ) . همان كتاب ، 14 ر 3 دسامبر 1729 .