و به اين ترتيب ، عايداتى نصيبش مىشد . حتى به كشتى « بريتانيا » در باسعيدو حمله برد . و پس از اين واقعه ، كمپانى انگليسى هند شرقى به ساير كشتىهاى خود اجازه نمىداد كه به آنجا بروند .
شيخ رشيد عوايد زيادترى در خليج فارس به دست مىآورد ، و از طرف ديگر آن قدر انسانيت داشت كه به عدهاى از ايرانىها و ارامنه كه از دست افغانها به باسعيدو گريخته بودند پناه داد . « 1 »
در اواخر دسامبر 1726 ، در گمبرون شايع شد كه مردم ناحيهء جهرم عليه افغانها سر به شورش برداشتهاند . چندى پس از آن ، كاروانى كه از كرمان مىرسيد خبر آورد كه سيد احمد ، يكى ديگر از مدعيان تخت و تاج ايران ، در آنجا به سلطنت رسيده است ، « 2 » و قصد دارد كه به سلطان محمود ميرزا در ميناب حمله برد . به استثناى اين كه سيد احمد در كرمان بر تخت نشسته بود ، اين شايعات صحت نداشت .
در اينجا بايد به شرح امور كمپانى هلندى هند شرقى بپردازيم .
هنگامى كه يوهانس دوكرويزه « 3 » ، رئيس كمپانى در گمبرون ، در 1724 در اين بندر در گذشت ، لقب نمايندهء عمده كمپانى در ايران از مدير به رئيس تبديل يافت . نخستين كسى كه اين لقب را دريافت داشت پطر تلام بود . « 4 »
پطر تلام در نامهاى كه در تاريخ 16 ژوئن 1727 به آمستردام فرستاد نوشت كه مجموع وجوهى كه كمپانى به شاه سابق و فرمان روايان افغانى پرداخته است بالغ بر 1721060 گيلدر مىشود ، و اين مبلغ در حدود چهل هزار تومان بود . نظر به اين كه اميد بازيافتن اين مبلغ نمىرفت ، پطر تلام به كمپانى اصرار ورزيد كه چهار كشتى مجهز خود را از باتاويا به خليج فارس بفرستد تا جزيره و قلعهء هرمز را متصرف شود و آنها را به عنوان وثيقه براى آن وجوه نگاه دارد .
همچنين پيشنهاد كرد كه محل كار را از گمبرون به هرمز انتقال دهند . سپس اشاره به نامهاى كرد كه از آمستردام رسيده و در آن شكايت شده بود كه كارمندان هلندى در اصفهان در نهايت خيانت پانزده تن طلا را بر باد دادهاند . پطر تلام متذكر شد كه كارمندان مذكور را نمىتوان ملامت كرد . در پايان نامه خواهش كرده بود كه به علت بيمارى شغل ديگرى به او داده شود .
پطر تلام بى آن كه منتظر جواب باشد تصميم گرفت هرمز را با دادن رشوه به تصرف در آورد .
براى اين منظور ، در اكتبر 1728 دو تن از معاونان خود را به آن جزيره فرستاد تا متصديان را بر آن
هامش
( 1 ) . - مقالهء دانويل( Danville )در : -Memoires de Litterature , tieres des Registrs de L earademie des151 .Inscpiption et Belles - Lettres ( Paris , 1764 ) , vo 1 . XXX , pدانويل مىنويسد كه اين اطلاعات را در 1729 از يك نفر اسپانيايى در خدمت پرتغالىها ، به نام چين فيوگوس( Cienfuegos )، به دست آورد كه از آفريقاى شرقى بازگشته و غالبا در خليج فارس بوده است . ( دانويل نام او را به غلط ذكر مىكند ، و صحيح آن را استاد با كسر به من داد ) .
( 2 ) . - آخر فصل بيست و دوم .
( 3 )Johannes de Croeze ..
( 4 ) . اين مطلب را دانلپ درPerize، ص 258 ، ذكر كرده است .