هنوز دير زمانى از خروج اين عده نگذشته بود كه افغانها به محل كار هلندىها در اصفهان تاختند و آن را كاملا ويران و با شورر و كارمندانش به خشونت رفتار كردند . جزو اشيايى كه به غارت رفت نقره آلاتى بود كه مبلغان عيسوى كار ملى به عنوان وديعه جهت تهيهء غذا نزد كمپانى هلندى گذاشته بودند . « 1 »
به علت اوضاع آشفته مملكت در زمان تسلط محمود ، اروپاييان مقيم اصفهان متدرجا از تماس با دنياى خارج محروم شدند . اگر هم نامهاى مىفرستادند ، به دشوارى به مقصد مىرسيد .
مثلا نامهاى كه فيليپس در 1 ژوئيه / 20 ژوئن 1723 به لندن نوشت ، تقريبا دو سال بعد به اين شهر رسيد . در اين نامه ، فيليپس نوشته بود كه به علت اوضاع خراب ، كارى نمىتوان انجام داد .
همچنين نوشت :
« به آسانى نمىتوان براى رؤساى محترم شرح داد كه چه دشوارىهايى شگفتانگيزى براى تهيه پول ، جهت غذا و ارضاى خواهشهايى كه از ما شده است در پيش داشتهايم . ولى خدا را شكر كه از تمام آنها گذشتيم ، و لو آن كه به قيمت اضطراب و تشويش خود و ضرر رؤساى محترم تمام شد . اميد به لطف و مساعدت خداوند داريم كه از تمام اين مصايب رها شويم و آرزومنديم كه رؤساى محترم اقداماتى را كه براى حمايت خود انجام داديم به پاى سياست غلط ما حساب نكنند . » « 2 »
شايد با اندكى رضايت خاطر بود كه فيليپس نوشت كه هلندىها بيش از انگليسىها زيان ديدند .
در اينجا لازم است وقايع گمبرون را كه هنوز در دست طرف داران طهماسب بود شرح دهيم .
در نوامبر 1723 واقعهاى كه عواقب ناگوارى داشت در آن شهر روى داد . توضيح آن كه دو تن از سربازان كمپانى انگليسى هند شرقى كه مست شده بودند به بازار رفتند و غوغايى بر پا كردند . در اين گيرودار ، يكى از سربازان كشته و ديگرى مجروح شد . هنرى فولر « 3 » ، كه در آن وقت بازرگان عمدهء مقيم گمبرون بود ، فورا در آن باره با شه بندر مذاكره كرد ، ولى كار به جايى نرسيد ، و در نتيجه ميان انگليسىها و سربازان شه بندر زد و خورد درگرفت . به فرمان فولر ، كشتى انگليسى ، به نام بريتانيا ، كه در آن وقت در كنار بندر لنگر انداخته بود ، به خانهء شه بندر شليك كرد و يكى از ديوارهاى آن را فروريخت . شه بندر ناچار حاضر شد كسانى را كه سرباز انگليسى را به قتل رسانده و ديگرى را مجروح كرده بودند مجازات كند . ولى فولر از روى بىملاحظگى پيش نهاد او
هامش
( 1 ) . -A Chronicle of the Carmelites , vo 1 . 11 , pp 1082 - 3، مبلغان مذهبى به علت نرسيدن پول از روم و گرانى زندگى در اصفهان سخت در مضيقه بودند . فقط كشيشان كار ملى نبودند كه از اين بابت رنج مىبردند .
( 2 ) . نامهء شمارهء 2336 درPersia and the Persian Gulf Records , vo 1 . XIV( 3 )Fowler.