پذيرفت و هداياى آنان را قبول كرد و خلعتهايى به آنها بخشيد . « 1 » شورر بعدا با هداياى گران بها توانست به حضور محمود بار يابد ولى محمود از پذيرفتن فيليپس امتناع كرد ، زيرا كمپانى انگليسى در اين وقت از حيث پول اضافى در مضيقه بود كه نمىتوانست به وى و زير دستانش مبالغى را كه مىخواستند تقديم كند .
بنابراين ، وضع آيندهء هلندىها از وضع انگليسىها بهتر به نظر مىرسيد . ولى به زودى هر دو آنها كاملا نوميد شدند ، زيرا گزارشهاى مبالغه آميزى كه به محمود و سردارانش دربارهء ثروت بىكران دو كمپانى مذكور مىرسيد ، حس طمع آنان را بر مىانگيخت . شايع بود كه هلندىها ضمن محاصرهء شهر مقدار زيادى شكر به قيمت گزاف فروخته و ذخاير فراوانى از آن اندوختهاند . « 2 » بنابراين ، محمود گرزدار خود ، محمد نشان ، را كه مرد خشنى بود به محل كار هلندىها فرستاد و مطالبهء مبلغ گزافى كرد . محمد نشان وقتى به مقصد رسيد ، شورر را تهديد كرد كه اگر امتناع كند جان بر سر اين كار خواهد گذاشت و كارمندانش نيز به چوب فلك بسته خواهند شد . راهب الكساندر مىنويسد :
« رئيس هلندىها با شجاعت پاسخ داد كه كمپانى به اندازهاى مقتدر و نيرومند است كه مىتواند در صورت كشته شدن او انتقام خونش را بگيرد و خود از مرگ باك ندارد و پولى هم باقى نمانده است كه بپردازد ( زيرا محمد نشان تقاضاى مبلغ چهل هزار تومان از كمپانى كرده بود ) . محمد نشان جواب داد كه اگر تا فردا اين پول را تهيه نكنى ، هلندىها را با چماق خواهم كشت . » ( در اين امور محمد نشان بسيار ظالمانه رفتار مىكرد و محمود را به كارهاى بد بر مىانگيخت ) . بنابراين ، هلندىها به ميانسى ( ميانگى ) پناه بردند و او آنها را به خوبى پذيرفت و منشى خود را به حضور محمود فرستاد تا او را از رفتار محمد نشان آگاه سازد . لذا پادشاه معذرت خواست و گفت هلندىها مهمانان او نيستند . ميانسى هم يكى از سرداران خود را براى محافظت آنها فرستاد ، و به او امر كرد كه اگر يكى از آدمهاى محمد نشان نزديك محل كار هلندىها آمد سرش را بشكند . به اين ترتيب ، هلندىها از خطر جستند و خشنود شدند ، و روز بعد وقتى كه سربازان محمد نشان آمدند مجبور شدند دست خالى برگردند . » « 3 »
با وجود مداخلهء ميانگى ، هلندىهاى مقيم اصفهان مجبور شدند كه در موارد مختلفه روى هم رفته مبلغ 23000 تومان به افغانها بپردازند .
اگر چه امان الله انگليسىها را در ابتدا به ادب پذيرفته بود ، ولى بعد ماهيت حقيقى خود را نشان داد . فيليپس در نامهاى كه در تاريخ 11 دسامبر / 30 نوامبر 1723 مىنويسد ، بعد از آن كه
هامش
( 1 ) .Kart Narigt، اثر راهب الكساندر ، ترجمهء دانلپ در :Royal Central Asian Joumal , vo 1 . XXIII , p . 650 .( 2 ) . -Memoire sur la Derniere Revolution de Perse etc .در بايگانى وزارت امور خارجه فرانسه ، جلد ششم ، ورقb364 .
( 3 ) . همان كتاب ، صفحات 650 - 651 .