فصل سى و دوم اوضاع دو كمپانى انگليسى و هلندى هنگام محاصرهء اصفهان
در اوايل مارس 1722 ، هنگامى كه معلوم شد محمود با قوايى به سوى اصفهان پيش مىآيد و امكان محاصرهء شهر در ميان است ، او فيليپس نمايندهء كمپانى انگليسى و نيكلاشورر ، تاجر عمدهء هلندى ، مقدار زيادى آذوقه براى خود و اعضاى كمپانى اندوختند . « 1 » انگليسىها براى دفاع محل كارشان چند تن سرباز اروپايى و ارمنى « 2 » به رياست سروان اسميت تعيين كردند . هلندىها سربازى نداشتند ولى در روز چهارم مارس سى تن ارمنى مسلح استخدام نمودند و آنها را در هر گوشهء محل كار خود قرار دادند . هلندىها گذشته از اندوختن مقدارى آذوقه ، باروت و گلوله و چهارده قداره نيز تهيه كردند . « 3 »
خبر شكست ايرانىها در گلناباد در هشتم مارس در ساعت 9 آن روز به محل كار هلندىها رسيد و وحشت و اضطراب عظيمى توليد كرد . روز بعد وضع به همان منوال بود و شايعات عجيب و غريبى جريان داشت . در همان روز ، منشى الممالك يا منشى كل به ملاقات فيليپس
هامش
( 1 ) . از قرار معلوم كارمندان اروپايى دو كمپانى در اصفهان به ترتيب ذيل بودند : ( الف ) كمپانى انگليسى هند شرقى : اون فيليپس ، نماينده ؛ آيزك هوسه( Houssaye )و جان هورن : عامل ؛ چارلز سوج( Savage ): منشى ؛ فراست( Frost ): كشيش مخصوص ؛ دووكس( Devaux )و مينگز( Myngs )اعضاى تازه كار هيئت . همچنين سروان اسميت فرمان دهى سربازان كمپانى را به عهده داشت . ( ب ) كمپانى هلندى هند شرقى : نيكلاشورر : تاجر عمده ؛ لان : معاون تاجر عمده ؛ فن لايپزيگ( Leipzig ): دفتردار و محاسب ، گوبيوس( Gobius )منشى ؛ كلرك :( Clerq )معاون . راهب الكساندر از اهالى مالابار در كتاب خود( Kort Narigt )به غلط فن لايپزيگ را كمك دارو ساز ناميده است . مترجمان دو كمپانى به ترتيب استفان ماركر( Marcor )ارمنى و الياس سعيد بودند ؛ و شايد اين شخص اخير كليمى بود .
( 2 ) . براى جمع آورى سربازان ارمنى جهت حفاظت از اعضاى كمپانى در اصفهان ، - مكاتبهءCourt of Directorsبا نمايندگان آن در بمبئى ، مورخ 26 فوريه 1692 ، به ترتيبى كه بولتس( Bolts )درConsiderations of Indian Affairs ( London , 1782 )، جلد سوم ، صفحات 196 - 197 ، نوشته است .
( 3 ) . داگ رجيستر ، 4 مارس 1722 .