شدند . دو روز ، بعد كتلار دچار تب شديدى شد و بعد از مدت كوتاهى در گذشت . وقتى خبر مرگ او منتشر شد ، ايرانىها دست از محاصرهء محل كار هلندىها برداشتند و به آنها اجازه دادند كه جنازهء سفير را در گورستان خارج از شهر به خاك بسپارند . مراسم تدفين با شكوه و جلال تمام انجام گرفت ، و سپس هرمى به ارتفاع سى ذراع بر سر آرامگاه او ساخته شد . « 1 »
به اين ترتيب مأموريتى كه كتلار با نهايت موفقيت انجام داده بود به طور غم انگيزى به پايان رسيد .
دولت ايران مسلما حق داشت از اوضاع خليج فارس نگران باشد . در 1717 اعراب مسقط و متفقين جواسمى آنها قشم و لارك و جزاير بحرين را به تصرف در آورده ، هم چنان كه گفتيم ، قلعهء هرمز را محاصره كرده بودند . اگر چه در جزاير ديگر به پيروزى رسيده بودند ولى نتوانستند قلعهء هرمز را با وجود هفت ماه محاصره بگيرند . « 2 »
با وجود اوضاع آشفته در خليج فارس و نواحى مجاور آن ، بسيارى از كشتىهاى هلندى و انگليسى به گمبرون مىآمدند ، و در سال 1720 در حدود هيجده تا بيست كشتى انگليسى به اين بندر وارد شد . « 3 »
در ايران ، به طور كلى ، مرحلهء انحطاط متدرجا تندتر مىشد و وضع تجارت در اين كشور نيز نامساعدتر مىگرديد . هنگامى كه محمود غلجايى براى نخستين بار در اواخر 1719 به كرمان حمله برد ، انگليسىها محل كار خود را در اين شهر تخليه كردند ولى بعد از بازگشت او به قندهار ، در بهار بعد ، دوباره بازگشتند . « 4 »
طوايف بلوچ كه از ضعف دولت ايران در سركوبى ابدالىها و غلجايىها خبر داشتند به حملات خود بيش از پيش ادامه دادند و در نواحى بيشترى به تاخت و تاز پرداختند . پس از آن كه لطفعلىخان داغستانى برادرزادهء اعتماد الدوله از سواحل خليج فارس فرا خوانده شد ( وى لشكرى براى حمله به عمان فراهم آورده بود ) ، بلوچها در اوايل زمستان 1720 تالار پيش آمدند و آن شهر را به باد غارت دادند و به محل كار هلندىها در آنجا حمله بردند . دوازده نفر هلندى كه
هامش
( 1 ) . هنگامى كه فريزر ، در سال 1821 ، در بندر عباس بود ، از آرامگاه كتلار ديدن كرد ، نظر به اين كه تمام خطوط روى سنگ قبرها محو شده بود ، فريزر به غلط چنين تصور كرد كه اين قبرها از آن انگليسىهاست . - كتاب او ، -Narrative of a Joumey into Khorassan in the years 1821 and 1822 , London , 1825 , p . 44آرامگاه كتلار شايد دومين مقبره از دست راست در طرحى باشد كه استيف( Stiffe )قريب هشتاد سال بعد از آن گورستان كشيد . - مقالهء او راجع به بندر عباس در. Geographical Journmal , vo 1 . XVI , . p . 212چند سال بعد تمام آرامگاهها را براى ساختن عمارات جديد در شهر خراب كردند .
( 2 ) . -Nouvelles de Perse، 15 سپتامبر 1718 ، بايگانى وزارت امور خارجه فرانسه ، جلد پنجم ، ورقb193 .
( 3 ) . گزارش گاردان ، مورخ 15 اكتبر 1720 ، بايگانى وزارت امور خارجه فرانسه ، جلد پنجم ، ورقb311 .
( 4 ) . همان كتاب ، مورخ 20 ژوئن 1720 ، بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد 5 ، ورقb289 .