در اين ضمن ، هلندىها بر سر حقوق و امتيازات خود و همچنين مقدار ابريشمى كه بايستى بخرند با دولت ايران وارد كشمكش شدند و تا چند سالى به علت گرانى بهاى ابريشم نتوانستند مقدارى را كه قرار بود خريدارى كنند و دولت ايران شكايت مىكرد كه از عايدى خود محروم شده است . در سال 1695 ، دولت مذكور از فروش ابريشم به هلندىها مطلقا امتناع كرد ، به بهانهء اين كه اين كالا ناياب شده است ( در صورتى كه هلندىها در آن وقت مايل به خريدارى آن بودند ) . علت آن بود كه مقدار زيادى ابريشم به روسيه ارسال شده بود .
از آنجا كه ممكن نبود تمام اختلافات به وسيلهء نمايندهء كمپانى در اصفهان تسويه شود ، ژاكوب هوگ كامر رئيس كمپانى در گمبرون با مقام سفارت به پاىتخت فرستاده شد ( بهار 1701 ) بعد از مباحثات مفصل و دشوار با دولت ايران ، هوگ كامر موفق شد عهدنامهاى با شرايط رضايت بخش منعقد كند . در مورد ابريشم موافقت شد كه هلندىها هر ساله صد لنگه بار ، از قرار بارى 44 تومان ، دريافت دارند . و در صورتى كه نتوانند اين مقدار را صادر كنند معادل بهاى صد لنگه بار را به دولت ايران بپردازند . « 1 » هلندىها اگر چه از نتيجهء مأموريت هوگ كامر راضى بودند ولى به زودى دريافتند كه وضع مساعدى كه پيش آمده بود ديرى نخواهد پاييد .
چنان كه گفتيم ، از اعتبار كمپانى انگليسى هند شرقى در اصفهان به علت ظاهر خراب محل كار آن كاسته شده بود . گذشته از اين ، واقعهاى روى داد كه در نظريهء ايرانىها دربارهء انگليسىها تأثير عميقى بخشيد ؛ و آن از اين قرار بود كه يكى از كشتىهاى كمپانى مذكور بعد از نبرد سختى با اعراب مسقط به چنگ آنها افتاد . « 2 » ايرانىها همچنين مىدانستند كه امپراتورى مغول دايما در امور تجارى كمپانى اشكال تراشى مىكند . نمايندهء كمپانى گزارش داد كه اگر براى تجديد اعتبار از دست رفته آن اقدامى نشود ، عوايد آن پيوسته تقليل خواهد يافت . « 3 »
هيئت مديرهء كمپانى در لندن از خطر اعراب واقف بود و در آغاز سال 1705 به رئيس آن در بمبئى اطلاع داد كه : « جنگ در اروپا مانع از آن است كه سربازانى جهت پاك كردن اقيانوس هند از وجود دزدان دريايى ، يا تقويت پادگان بمبئى ، بفرستند . بعد از استقرار صلح بايد نهايت سعى و مجاهدت مبذول دارند كه نه فقط پادگان مذكور قوى شود بلكه كشتىهاى مسلح براى از بين بردن اعراب مسقط ارسال گردد . » « 4 »
هامش
( 1 )Valentijn's Beschryving , vo 1 . V p . 270.
( 2 ) . -Lockyear , Account of Trade in India , p . 209، هميلتن در همان كتاب ، جلد اول ، ص 63 ، به غلط نوشته است كه اين كشتى به فرماندهى ناخدا مرويل مقاومتى نكرد . اين نخستين موردى بود كه يكى از كشتىهاى كمپانى مورد حمله واقع مىشد .
( 3 )Bruce , Annals , vo 1 . III , p . 572.
( 4 ) . همان كتاب ، ص 557 .