« در زير نظر مأموران ايرانى بسيار كوشيديم كه اتاق بزرگ را آراسته كنيم و تخت نسبتا مجللى در آنجا ساختيم . در راههاى باغ و راه روها قالىهاى نفيس و از بهترين پارچههاى انگليسى گسترديم ، و مقدارى ميوه و مرغوبترين شرابها را تهيه كرديم . سپس انگليسىها از آن محل دور شدند و امور را به دستزنها سپردند و دستور دادند كه از پادشاه و بانوان حرم با شكوه و جلال تمام پذيرايى كنند . در ضمن سه عريضه به جاى نهادند : در يكى نوشتند كه پذيرايى آنها ناقابل است ، و در عريضهء دوم خواهش كردند كه به خواجه سرايان امر شود كه مردم را از نگاه كردن از سوراخهاى ساختمان جهت ديدن شاه و بانوان حرم باز دارند ، و ديگر آن كه چون نمىخواهند اعلى حضرت را با خواهشهاى خود ناراحت كنند ، به اعتماد الدوله امر فرمايند آنها را بپذيرد .
شاه نه تنها از آن پذيرايى و ميوه و شرابى كه تقديم شده بود خشنود شد ، بلكه اظهار داشت مايل است يك بار ديگر از آنجا ديدن كند . اگر چه مخارج اين بازديد به چهار صد تومان بالغ مىشد ، ولى نمايندهء كمپانى به رؤساى خود نوشت كه ضرورى و اجتناب ناپذير است و ممكن است نتايجى داشته باشد كه به نفع كمپانى تمام شود ، يعنى تجارت و امتيازاتى را كه اين كمپانى داراست بر اساس محكمترى قرار دهد . » « 1 »
اين پذيرايى اگر چه گران تمام شد و ليكن نمايندهء كمپانى از نتايج آن بسيار خشنود بود زيرا شه بندر گمبرون ، بدون ترديد در اثر فرمان شاه ، فورا هزار تومان به كمپانى پرداخت و قول داد دو هزار تومان در ماه مارس آينده بپردازد . همچنين پيدا بود كه انگليسىها در اين وقت مورد توجه شاه بودند . در صورتى كه هلندىها اين موقعيت را نداشتند ، زيرا هنگامى كه خواستند اجازهء ساختن قلعهاى در گمبرون به دست آورند ، تقاضاى آنها بىدرنگ رد شد .
هلندىها طبعا از موفقيت رقباى خود خشمگين بودند و بسيار زحمت كشيدند كه پادشاه از محل كار آنها در اصفهان ديدن كند و مىگفتند كه كمپانى انگليسى و ملت انگليس از آنها پايينتر است ، زيرا رئيس آنها پادشاه انگليس شده است . « 2 » بروس ، نمايندهء انگليس دربارهء هلندىها مىگفت :
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، جلد سوم ، صفحات 315 - 316 الكساندر هميلتن ( كه در شرق در امور تجارى مداخله مىكرد و بنابراين غالبا مخالف كمپانى بود ) نسبت به اين ملاقات نظر خوبى اظهار نداشت . درNew Account of the East Indies , vo 1 I , p . 112مىنويسد : « آقاى بروس ، نمايندهء كمپانى ، در ذكر افتخاراتى كه بيش از هلندىها نصيب رؤساى او شده است مبالغه مىكند . وى مىنويسد كه به تمام كاركنان كمپانى از كوچك و بزرگ امر شد كه جامهء خود را ترك كنند و در اتاقها و انبارها را همه باز بگذارند تا شاه با نازپروردگانش در آنجاها به گردش بپردازد و هر چه را كه دلخواه خود و آنهاست بردارد . به عقيدهء من كمپانى نبايد از به دست آوردن چنين افتخارى بر خود ببالد ، زيرا مجبور بود آن را خريدارى كند . »
( 2 )Bruce , Annals , vo 1 . III , p . 317.