انتقال نداد و فقط در شهر اخير شعبهاى تأسيس كرد . در واقع ، آن كمپانى براى فروش پارچهء خود مثل انگليسىها با دشوارى مواجه نبود و مقدار ابريشم لازم را آسانتر به دست مىآورد . ولى به زودى شكايت كرد كه تمام سهميهء خود را دريافت نمىدارد . از طرف ديگر دست نمايندگان هلندى در مخارج محلى بازتر بود ؛ و در نتيجه ، مىتوانستند محل كار خود را زودتر از انگليسىها تعمير كنند . و اين حقيقت باعث شد كه « آبروى » انگليسىها پيش ايرانيان ريخته شود . به طور كلى مىتوان گفت كه هلندىها در معامله با دولت ايران كمتر از انگليسىها دچار مشكل بودند . « 1 » زيرا نه تنها مقتدرتر از انگليسىها بودند ، بلكه رشوههاى كلان و هداياى سنگينى به بزرگان ايران مىدادند .
چنان كه در فصل پنجم نوشتم ، عمان در زمان امام سيف بن سلطان اول ( 1679 - 1711 ) بسيار آباد و ثروتمند شد . و خود امام هم دارايى زيادى اندوخت و قسمت اعظم آن را براى تقويت ناوگان نيرومند خود صرف كرد . در زمان او ، اعراب مسقط گذشته از ادامهء جنگ با پرتغالىها ، از طريق دريا به غارت كشتىها پرداختند و در ژانويهء 1695 به كنگ حمله بردند و آن را غارت كردند و يكى از كشتىهاى پر از امتعهء ارمنىها را كه در آن بندر لنگر انداخته بود به دست آوردند . از آنجا كه بيم حملهء آنها به گمبرون نيز مىرفت ، حاكم اين بندر نزد ناخدا برنگ وين ، نمايندهء كمپانى ( كه هنوز به اصفهان نرفته بود ) ، شتافت و گفت چون انگليسىها و ايرانىها با يكديگر متفقاند ( احتمالا اشارهاى بود به عمليات اين دو قوم عليه هرمز در 1622 ) شايسته است كه كمپانى انگليسى كشتىهاى خود را در صورت حملهء اعراب در اختيار ايرانىها بگذارد .
برنگوين توجهى به خواهش او نكرد و در پاسخ فقط گفت كه چند سال است كه كمپانى سهم خود را از عايدات گمرك گمبرون دريافت نداشته است . رؤساى كمپانى در بمبئى با آن كه مىدانستند در صورت امتناع از كمك رساندن به ايرانىها ، دولت ايران ممكن است به پرتغالىها متوسل شود ، اظهار داشتند كه حاضر به دخالت نيستند ، زيرا اعراب مزاحم كشتىهاى انگليسى نشدهاند . در اواخر 1695 اعراب هنوز مانع آزادى تجارت ايران بودند و برنگ وين پيش بينى كرد كه « اعراب براى هندوستان مثل مردم الجزيره براى اروپا ناراحتى ايجاد خواهند كرد . » « 2 »
هلندىها هم حاضر نشدند با ايرانيان عليه اعراب همكارى كنند . پرتغالىها تا حدى كمك كردند ولى آن قدر نبود كه مؤثر واقع شود . مع الوصف اعراب از اين دخالت چنان خشمگين
هامش
( 1 ) . واقعهء قشم و مأموريت بلوك( Block )به اصفهان در نيم قرن قبل به هيچ وجه فراموش نشده بود .
( 2 ) . -Bruce , Annals , vo 1 . III . p . 198، پيش بينى برنگ وين تا حدى حقيقت داشت ، زيرا در آوريل 1697 ، اعراب مسقط يكى از كشتىهاى انگليسى را كه متعلق به كمپانى نبود ، و لندن نام داشت ، به تصرف در آوردند و كاركنان آن را مجبور كردند كه با آنها عليه پرتغالىها اقدام كنند . همچنين -Miles , The Countries and Tribes of The Persian Gulf ( London , 1920 ) , vo 1 . l , p . 220 .