زيبا و بلند است . همچنين سالن مجللى در بالا قرار دارد كه از پنجرههاى آن و همچنين از پنجرههاى مسكن رئيس كمپانى ، كه در همين ساختمان قرار دارد ، منظرهء قشنگ دريا پيداست و در اتاقهاى آن هواى بسيار مطبوعى جريان دارد ، ولى اين ساختمان هنوز تمام نشده است . » « 1 »
رئيس كمپانى هلندى منزل ديگرى در دهكدهء نى بند در حوالى شهر داشت و در اين دهكده درختان خرما روييده بود ( هنوز از اين درختان وجود دارد ) . معلوم نيست كه رئيس كمپانى انگليسى هم خانهاى در خارج گمبرون داشته يا نه ، ولى كمپانى داراى باغى در عسين بود كه در آن ناحيه شهرت داشت . چنان كه گفتيم بهترين آب آشاميدنى در گمبرون از چاههاى عسين به دست مىآمد .
مركز كمپانى فرانسوى ، كه در غرب مركز كمپانى انگليسى واقع بود ، به زيبايى ساختمانهاى ديگر نبود ؛ و در وقتى كه چارلز لاك ير در سال 1705 از گمبرون ديدن كرد كسى در آن ساختمان سكونت نداشت . « 2 »
2 - مركز كمپانى انگليسى هند شرقى و كمپانى هلندى هند شرقى در اصفهان
الف - مركز كمپانى انگليسى هنگامى كه شاه عباس اول به كمپانى انگليسى هند شرقى در 1617 اجازه داد كه محلى در اصفهان براى خود تعيين كند ، به نمايندگان آن پيش نهاد كرد كه هر كدام از عمارات سلطنتى را كه مىخواهند انتخاب كنند ؛ و آنها نيز قصرى را كه در غرب بازار قيصريه قرار داشت برگزيدند .
شاردن كه اين ساختمان را خوب مىشناخت دربارهء آن مىنويسد :
« مركز كمپانى انگليس خانهاى بزرگ و وسيع و دو طبقه است و يك باغ زيبا با دو حوض دارد ولى حقيقت آن كه به حال خرابى افتاده است . نود سال قبل كه اين قصر به كمپانى داده شد ، امور تجارى كمپانى خوب و مشتريانش زياد بود ولى حالا ديگر وضع به همان منوال نيست . تقريبا سى سال است كه از اين ساختمان زيبا به عنوان خانهء ييلاقى استفاده مىشود ، و چند نمايندهء كمپانى چهار پنج ماهى در آنجا مىگذرانند و بعد به گمبرون باز مىگردند . خرابى اين قصر باعث تأسف است ، زيرا سقفها و نقاشىها و زرنگارىهاى آن بسيار زيبا بود . قصر مذكور را يك نفر جارچى باشى بنا كرده بود ؛ و اين منصب ، مقام بزرگى به شمار مىآيد . در اواخر قرن شانزدهم يك نفر جارچى باشى مورد غضب شاه عباس كبير واقع شد و اموال او را به رسم شرقىها ضبط كردند . اتفاقا كمپانى انگليسى بعد از آن نمايندگانى به دربار فرستاد و تقاضاى ساختمانى در
هامش
( 1 )Travels , vo 1 . II , pp . 73 - 4.
( 2 ) . - كتاب چارلز لاك بر ، ص 230 .