بعدا هلندىها ، موى بز كرمانى را به دست مىآوردند .
به اين ترتيب ، گمبرون مزاياى مسلمى داشت ولى اروپايىهايى كه به آن شهر رفت و آمد مىكردند ، يا در آنجا مقيم بودند ، مطالب اغراقآميزى را كه كاناك دربارهء آن نوشته بود باور نمىكردند . اشكال مهم آن شهر هواى ناسازگار و ناسالم تابستان آن ناحيه بود ( از طرف ديگر هواى آن در زمستان مطبوع و سازگار بود ) . اشكال ديگر بدى آب شهر بود ( به استثناى آبى كه از دهكدهء عسين واقع در شمال غربى شه و در مجاورت تپههاى كوه گنو به دست مىآمد ) . « 1 » در نتيجهء آشاميدن آب بد شهر ساكنان آن مبتلا به كرمهاى پيوك مىشدند . دوبروين « 2 » مىنويسد :
« اين كرمها در بازوان و پاهاى اشخاص فرو مىرود و اگر در هنگام بيرون آوردن آنها مقدارى از آنها در گوشت باقى بماند ، براى آن اشخاص زيانهايى دارد . » بسيارى از اروپايىهايى كه در قرنهاى هفدهم و هجدهم در اين شهر ساكن بودند ، يا به آنجا رفت و آمد مىكردند ، از اوضاع آن شكايت داشتند و در اينجا لزومى ندارد كه تمام آنچه را نوشتهاند نقل كنيم . محض مثال كافى است چند نمونه ذكر كنيم .
جان نيوهف « 3 » ، كه در سال 1662 در گمبرون بود ، مىنويسد :
« كشتىهايى كه مجبورند در تابستان در اينجا بمانند بايستى با بادبان پوشيده شوند و گرنه تختهها شكاف برداشته و قيرها به جوش مىآيند . به طورى كه كسى جرئت نمىكند با پاى برهنه روى عرشهء كشتى راه برود . كسانى كه جرئت مىكنند در هواى گرم در گمبرون بمانند معمولا به بيمارى بدى دچار مىشوند كه اگر آنها را نكشد لااقل به ندرت بدن آنها را ترك مىكند ، و آثارى به جا مىگذارد كه آنها را به قبر مىكشاند . » « 4 »
شاردن كه چند سال بعد در گمبرون بود ، راجع به آب و هواى مهلك آن مىنويسد :
« فكر نمىكنم در دنيا هوايى ناسالمتر و بدتر از هوايى كه در آنجا استنشاق مىشود بتوان پيدا كرد ، ( مخصوصا از اواخر آوريل تا پايان سپتامبر ) . بايد گفت آب و هواى آن مخصوصا براى خارجىها مهلك است و نمىتوانند مدت مديدى در آن شهر اقامت كنند و لااقل از هر ده نفر نه نفر در ظرف ده سال مىميرد و اين حسابى است كه معمولا مىكنند . » « 5 »
هامش
( 1 ) . وقتى از جنوب به بندر عباس نزديك مىشويم ، كوهگنو نشان مشخصى است و مثل توچال در شمال تهران مشرف بر چشم انداز است .
( 2 ) . -Travels , vo 1 I p . 74همچنينThevenot , Travels into the Levant ( London , 1683 ) , part II , p . 137 -وى مىنويسد كه اگر قسمتى از كرم در گوشت بدن باقى بماند ، نتايج آن وخيم خواهد بود و بازو و يا ساق پا را براى بيرون آوردن كرم بايد شكافت .
( 3 )Nieuhoff.
( 4 ) . همان كتاب ، ص 229 .
( 5 ) ., Voyagesجلد هشتم ، صفحات 511 - 512 . گودرو مىنويسد كه در نزديكى بندر عباس محلى است كه