فصل سىام مراكز كمپانى انگليسى هند شرقى و كمپانى هلندى هند شرقى در گمبرون و اصفهان
1 - گمبرون ( بندر عباس )
هنگامى كه آلفونس دو آلبوكرك جزيرهء هرمز را در سال 1514 به تصرف در آورد ، ناحيهء باريك ساحلى ، واقع در خاك ايران ، را كه شهر گمرو در آن قرار داشت نيز اشغال كرد ؛ و پرتغالىها تا يك قرن بعد از اين شهر براى حمل كالا به هرمز و بالعكس استفاده كردند . ولى چون هرمز داراى اهميت بيشترى بود ، آن شهر چندان مورد توجه نبود . شايد جان نيوبرى « 1 » نخستين فرد انگليسى باشد كه از گمرو ديدن كرد . دربارهء آن شرحى جز اين نمىدهد كه آن شهر سابقا در تصرف پادشاهان لار و بعد پادشاهان هرمزى بود و پرتغالىها در آنجا قصرى با هفت هشت سرباز دارند . « 2 » در سال 1614 داود خان ، برادر امامقلى خان ، حاكم معروف فارس ، شهر گمرو و ناحيهء باريك ساحلى را از دست پرتغالىها بيرون آورد . دو سال بعد ادوارد كاناك از گمرو ، يا به قول او گمبرون ، ديدن كرد و از امكانات استفاده از آن بندر آگاه شد و اظهار اميدوارى كرد كه كمپانى هند شرقى بتواند ، در « آغوش پرتغالىها » ، يك سال ديگر در بندر آباد گمبرون بماند . بعد مىنويسد كه گمبرون بهترين بندر ايران است و همه نوع كشتى ، در تحت حفاظت قلعهء محكمى ، مىتواند در آنجا لنگر اندازد . « 3 »
شش سال بعد ، چنان كه ديديم ، بندر گمبرون سقوط كرد و به كمپانى هند شرقى همان امتيازاتى كه ممكن بود در هرمز داشته باشد اعطا گرديد و كمپانى نيز مركز كار خود را از جاسك به آن شهر انتقال داد .
هامش
( 1 )Newberie.
( 2 )Purchas His Pilgrimes , Part II , p . 614.
( 3 )Calendar of State Papers , East Indies , 1513 - 1616 p . 485.