كشتى جنگى در خليج فارس براى جلوگيرى از حملهء انتقام جويانهء پرتغالىها نگاه دارد .
بعد از تصرف هرمز ، تصميم گرفته شد از آن به عنوان بندر استفاده نكنند و در عوض شهر كوچك گمرو را كه در ده ميلى شمال غربى آن قرار داشت مورد استفاده قرار دهند . گمرو اگر چه موقعيت هرمز را نداشت ، ولى براى لنگر انداختن كشتى مناسبتر بود . قبل از اين تاريخ ، گمرو بندرى بود كه تمام كالاهايى كه از طريق هرمز مىگذشت از آنجا عبور مىكرد .
شاه عباس بر آن شد كه گمرو را بندر عمدهء مملكت كند و آن را به اسم خود بندر عباس ناميد .
و سپس به كمپانى انگليسى هند شرقى تمام امتيازاتى را كه پرتغالىها در هرمز داشته بودند عطا كرد . كمپانى نيز محل كار خود را از جاسك به بندر عباس انتقال داد . كاركنان كمپانى در اين بندر آن را هميشه به نام « گمبرون » مىخواندند كه وجه تسميهء غلطى از گمروست . « 1 »
بيشتر اميدهايى كه كمپانى هند شرقى در آغاز روابط تجارى خود با ايران داشت به زودى مبدل به يأس گرديد . هنوز مدت مديدى از تأسيس كارخانه در گمبرون در 1623 نگذشته بود كه كمپانى هلندى هند شرقى بنگاه بزرگترى در شرق بر پا كرد . در آن سال قتل عام آمبوينه « 2 » به وقوع پيوسته بود و انگلستان و هلند روابط خوبى نداشتند و نمايندهء كمپانى انگليسى هند شرقى در گمبرون از ظهور چنان رقيب خطرناكى نگران شد . با وجود اين ، هنگامى كه پرتغالىها شروع به مداخله در امور كشتيرانى انگليسىها در خليج فارس كردند ، هلندىها عليه دشمن مشترك به انگليسىها نزديك شدند .
وضع كمپانى هلندى هند شرقى از لحاظ مادى از جهاتى بهتر از وضع كمپانى انگليسى بود .
هلندىها كه با وجود مخالفت پرتغالىها و اسپانيايىها مشغول تجارت پر خطرى در شرق بودند ، زودتر از انگليسىها به اهميت ضرب المثل « قدرت در اتحاد است » پى بردند . « 3 »
در 1602 ، دو سال بعد از تشكيل كمپانى انگليسى هند شرقى ، پارلمان هلند تمام گروههايى را كه در هلند علاقهمند به تجارت با شرق بودند با هم متحد كرد . هر كدام از اين گروهها در هيئت رئيسهء كمپانى جديد داراى نمايندهاى بود و تمام مردم هلند مىتوانستند سهام آن را خريدارى
هامش
قاطر ، گاو نر يا الاغ مقدارى وجه اخذ مىشد . - سفرنامهء شاردن ، جلد هشتم ، ص 518 . شاه عباس ، براى آن كه تا حدى جبران خسارت پرتغالىها را در مورد هرمز بكند ، فرمان داد كه آنها در كنگ همان امتيازاتى را كه انگليسىها در هرمز به دست آوردند داشته باشند .
( 1 ) . شرح گمبرون در فصل سىام خواهد آمد .
( 2 ) . قتل عام آمبوينه سالها در خاطر انگليسىها باقى ماند . پنجاه سال بعد ، هنگامى كه انگلستان در ظرف بيست سال براى بار سوم با هلند به جنگ مىپرداخت ، درايدن( Dryden )يك تراژدى به نام آمبوينه ساخت كه اين بيت نمونهاى از آن است :
هلندىها بىادبانه شرارت مىكنند : آنها داراى طبيعتى خبيث و رفتارى زنندهاند .
( 3 ) . اين كلمات شعار جمهورى ترانسوال گرديد .