شاه در آن وقت از پاى تخت غايب و سر گرم زد و خورد با تركهاى عثمانى بود ، كاناك نتوانست به سهولت با او ملاقات كند ؛ و چون در اين امر توفيق يافت ، نتيجهء رضايت بخشى به دست آورد . شاه عباس فرمانى كه صريحتر از فرمان سابق بود صادر كرد ، مبنى بر اين كه كمپانى مذكور حق تجارت در تمام ايران را خواهد داشت و سفيرى از طرف انگلستان مىتواند به طور دايم در دربار ايران حاضر باشد و نمايندگانى در هر كجا كه مناسب بداند منصوب كند . گذشته از اين ، به كاركنان انگليسى در ايران اجازهء اجراى مراسم مذهبى را داد و قرار شد در صورت ارتكاب جرم ، تحت نظر سفير خود محاكمه شوند .
در همان سال ( 1617 ) بنگاهى در اصفهان و دو سال بعد بنگاه ديگرى در جاسك تأسيس شد .
شاه عباس گذشته از آن كه فرمان مذكور را به كاناك اعطا كرد ، قول داد ميان هزار تا سه هزار لنگه ابريشم هر ساله از قرار هر پوندى ( 454 گرم ) شش شلينگ تا شش شلينگ و شش پنس به كمپانى بفروشد و اين مقدار ابريشم بدون پرداخت حقوق گمركى از جاسك صادر شود .
در اين شرايط مساعد ، روابط تجارى كمپانى انگليسى هند شرقى با ايران آغاز شد . « 1 »
در سال 1622 ، نمايندگان كمپانى تا حدى به اكراه اجازه دادند كه كشتىهاى آنها با قواى شاه در طرد پرتغالىها از جزيرهء هرمز و قشم همكارى كنند . « 2 » اين كار باعث شد كه پرتغالىها براى هميشه از كمپانى مذكور برنجند و يكى از مطلعان امور خليج فارس مىنويسد كه معلوم نيست چه منافع مادى از اين كار عايد كمپانى شد . « 3 » ولى استاد با كسر « 4 » مىنويسد « 5 » كه انگليسىها جز در اين مورد نمىتوانستند قدرت پرتغالىها را در خليج فارس در هم بشكنند ، زيرا گذشته از آن كه مؤسسات انگليسىها در شرق هميشه در معرض حملهء آنها بود ، هرگز نمىتوانستند با پرتغالىها در هرمز رقابت كنند . از طرف ديگر نمىتوان انكار كرد كه شاه عباس در ازاى خدمات آن كمپانى امتيازات مهمى به آن بخشيد . قبل از آن كه حملهء ايرانىها و انگليسىها عليه هرمز آغاز شود ، شاه عباس موافقت كرد كه كمپانى مذكور براى هميشه از پرداخت حقوق گمركى معاف باشد و همچنين نيمى از عوايد گمركى هرمز را دريافت دارد . « 6 » كمپانى هم از طرف ديگر تعهّد كرد كه دو
هامش
( 1 ) . در شرح فوق و موارد ديگر به اختصار از حوادث سخن به ميان آورديم . اين موضوع در مآخذ ديگر مفصلا و بهتر شرح داده شده است . - آثار بروس( Bruce )و هانتر( Hunter )و خان( Khan )كه در فهرست مآخذ اين كتاب آنها را ذكر كردهايم .
( 2 ) . ايرانىها بارهاى ابريشم كمپانى را نگاه داشتند تا آن را مجبور به همكارى كنند .
( 3 )A . Wilson , The Persian Gulf , p . 149.
( 4 )Boxer.
( 5 ) . - مقدمهاى به قلم اين استاد بر كتابCommentarois de Grande Capitan Ruy Freyse de Androda ( London , 1930 )( 6 ) . ده درصد بهاى كالاهاى وارداتى به عنوان حقوق گمركى اخذ مىشد ، در صورتى كه به صادرات پنج درصد تعلق مىگرفت . در ساير جاها ( به استثناى كنگ كه ميزان حقوق گمركى در آنجا نظير هرمز بود ) از هر بار شتر ،