فصل بيست و نهم روابط اوليهء كمپانى انگليسى هند شرقى و كمپانى هلندى هند شرقى با ايران
نخستين كسانى كه از كمپانى انگليسى هند شرقى با ايران روابط تجارى بر قرار كردند ، ريچارد استيل « 1 » و جان كروثر « 2 » و ادوارد كاناك « 3 » بودند . استيل در ايامى كه در سال 1614 از طريق ايران عازم هندوستان بود ، از امكانات مساعدى كه براى تجارت در اين كشور وجود داشت واقف گرديد و دريافت كه چون زمستانهاى ايران سرد است ، مردم به لباس احتياج شديدى دارند و چون به سورات « 4 » رسيد ، گزارش مفصلى از آنچه در ايران ديده بود تقديم داشت . تصادفا كمپانى انگليسى كه از فروش پارچههاى خود در هندوستان گرفتار اشكالاتى شده بود ، سال بعد استيل را به همراهى جان كروثر به اصفهان فرستاد تا نه تنها امكانات فروش پارچههاى اضافى را بررسى كند ، بلكه به طور كلى باب تجارت با ايران را مفتوح سازد . استيل و كروثر از شاه عباس فرمانى دريافت داشتند مبنى بر اين كه اتباع او از هر درجه كه باشند بايستى با انگليسىها به خوبى رفتار كنند . استيل و كروثر بعد از بررسى در اوضاع چند بندر ، جاسك را از همه مناسبتر يافتند زيرا ديدند كه اين بندر كمتر از ساير بنادر در معرض حملات پرتغالىها قرار دارد .
با وجود مخالفت سر تامس رو « 5 » ، سفير انگلستان در دربار امپراتور مغول ، « 6 » رؤساى كمپانى در سورات هيأتى را به رياست كاناك در كشتى جيمز در دسامبر 1616 به ايران فرستادند . كشتى مذكور توانست كالاى خود را ، در برابر حملهء پرتغالىها در اوايل 1617 ، به جاسك برساند .
كاناك از آنجا به شيراز رفت و شعبهاى در اين شهر تأسيس كرد و سپس عازم اصفهان شد . چون
هامش
( 1 )Steele.
( 2 )Crowther.
( 3 )Connock.
( 4 )Surat.
( 5 )Roe.
( 6 ) . - نامهاى كه وى به كمپانى هلند شرقى در تاريخ 24 نوامبر 1616 نوشت اين نامه در كتابChurchill's Voyages , vo 1 . I , p . 870آمده است .