خود گرفت . در وهلهء اول ، روسيه استحكامات خود را تقويت كرد و در آستارا « 1 » و ساير جاها به ساختن قلاع نظامى پرداخت . ثانيا ، در تابستان 1726 ، دولت روسيه وختانگ را به بهانهء مذاكره با طهماسب به گيلان فرستاد . « 2 » ولى در حقيقت به منظور ايجاد جنگ تبليغاتى عليه تركها در آن ناحيه بود . « 3 » وختانگ وقتى در سپتامبر 1726 به گيلان رسيد ، « 4 » متوجه شد كه ايرانىها از تصرف اردبيل توسط تركها و حملهء « غير رسمى » آنها خشمگين هستند و اگر چه رابطهء آنها با روسها دوستانه نيست ولى حاضرند با آنها عليه تركها همكارى كنند .
علت ديگر اختلاف روسيه و تركيه آن بود كه روسها ارامنه و گرجىها را در مناطق اشغالى خود جا داده بودند . پطر كبير شخصا ميل داشت كه به مردم عيسوى ساكن گرجستان و ارمنستان كمك كند و چون نتوانسته بود كه آنها را به زور آزاد سازد ناچار آنها را تشويق كرد از خاك تركيه و منطقهء اشغالى تركها مهاجرت و در گيلان ، و ساير نقاط منطقهء اشغالى روس در ايران ، سكونت اختيار كنند . جانشينان پطر كبير اين سياست را ادامه دادند . استانيان در 24 ر 13 مه 1729 به لندن نوشت كه يكى ديگر از علل نگرانى تركها اين است كه روسها عدهء زيادى از اهالى ارمنستان و گرجستان را به متصرفات جديد خودشان دعوت مىكنند و اين موضوع باعث شده است كه سرحدهاى تركيه تقريبا بدون جمعيت شود . « 5 » و نيز نوشت كه اين موضوع و همچنين احساسات ضد ترك در آن قسمت از ارمنستان كه در نتيجهء عقدنامهء 1724 و موافقت نامهء مرزى 1727 به روسيه تعلق گرفته است حتما در صورت تغيير حكومت در تركيه باعث جنگ ميان آن دو كشور خواهد شد . ماه بعد ، نمايندگانى از داغستان به قسطنطنيه رسيدند و به قول استانيان :
« از زيانهايى كه مجاورت با روسها در ايران براى آنها در بر دارد فرياد . شكايت بر آوردند . اين اشخاص مىكوشند رابطهء باب عالى را با تزار خراب كنند . » « 6 » ولى علل اختلاف روسيه و تركيه بر سر ايران ، در نتيجهء احياى قدرت اين كشور به وسيلهء نادر ، از بين رفت .
هامش
( 1 ) . ساختمان قلعهء آستارا در پاييز 1727 به پايان رسيد ؛ - كتاب بوتكوف ، جلد اول ، صفحهء 86 .
( 2 ) . چنان كه بعدا خواهيم ديد ، طهماسب در اين وقت بىميل نبود با روسيه و تركيه مذاكره كند .
( 3 )Soloviev , Istoriya Rossii , vo 1 . xIx , p . 1116.
( 4 ) . وختانگ در سال 1728 به روسيه بازگشت .
( 5 )State Papers 97 , vo 1 . xxv.
( 6 ) . گزارش 30 / 19 ژوئن 1729 درState Papers 97 , vo 1 . XXV