شده بود از تنها راهى كه باز بود ، يعنى از راه شميران و سلسله جبال البرز ، به مازندران گريخت . « 1 » حتى در اينجا از خطر ايمن نبود ، زيرا روسيه مطابق عهد نامه 1723 ادعاى مالكيت اين ايالت را داشت .
موقعيت طهماسب در اين هنگام بسيار وخيم بود ، زيرا نه تنها افاغنه و تركها و روسها قسمت عمدهء كشور را در تصرف داشتند بلكه در سرزمينهايى كه نسبت به او وفادار مانده بود ، عدهاى كه خود را از شاهزادگان نجات يافتهء قتل عام فوريه 1725 قلم داد مىكردند ، « 2 » سر به شورش برداشته بودند . بدبختانه در آن ايام مرض طاعون در مازندران شيوع داشت و به اندازهاى از سپاهيان طهماسب در اثر آن تلف شدند كه بعد از پايان آن بيمارى مشتى بيشتر از همراهانش به جاى نمانده بود . « 3 »
چون ناحيهء هرات زير سلطهء افغانهاى ابدالى و قندهار در دست حسين برادر محمود بود ، طهماسب نمىتوانست به خراسان برود . در قسمت غربى اين ولايت ملك محمود سيستانى حكومت مىراند .
چنان كه ديديم ، ملك محمود به آسانى جلوى اقدامات اسماعيل خان فرمانده احمق قواى صفوى را در مشهد گرفت ، « 4 » و مقام خود را مستحكم ساخت و پس از پيمان بستن با محمود غلجايى قبل از سقوط اصفهان ، به خراسان بازگشت و بر اسماعيلخان فايق شد و در ششم جمادى الثانى 1135 ( 14 مارس 1723 ) « 5 » فاتحانه به مشهد در آمد و چون از گرفتارى طهماسب در شمال غرب توسط جاسوسان آگاه شد تصميم گرفت خود را پادشاه بخواند . « 6 » سپس در مشهد بر تخت سلطنت نشست و آنچه را كه تاج كيانى مىناميد بر سر نهاد و به نام خود سكه زد . « 7 »
در مارس 1724 يكى از فرماندهان طهماسب به نام رضا قلى خان سعى كرد ملك محمود را از مشهد بيرون راند ، ولى بعد از پيروزى ابتدايى شكست خورد . سپس محمد خان تركمن جانشين رضا قلى خان به كمك نادر قلى بيگ ( نادرشاه آينده ) بر او فايق آمد ، ولى نتوانست دنبالهء اين پيروزى را بگيرد ، زيرا نادر قلى بيگ مجبور شد براى فرو نشاندن شورش تركمنها به شمال شرقى ابيورد حركت كند . در چند مورد ديگر نادر قلى بيگ و ملك محمود با يك ديگر به مبارزه
هامش
( 1 ) . شيخ محمد حزين ، احوال ، ص 172 . نويسندهء اين كتاب ذكر نمىكند كه طهماسب از كدام راه كوهستانى گريخت ، ولى شايد از طريق گردنهء افچه يا امام زاده قاسم و درهء هراز به آمل رفت . - زندگانى نادرشاه ، تأليف نور الله لارودى ، ص 25 .
( 2 ) . - اواخر فصل شانزدهم كتاب حاضر .
( 3 ) . احوال ، ص 172 .
( 4 ) . - اواسط فصل يازدهم كتاب حاضر .
( 5 ) . زبدة التواريخ ، ورقb222 . محمد حسن خان در كتاب مطلع الشمس ، جلد دوم ، ص 337 ، مىنويسد كه ملك محمود در سال 1122 ( 11 / 1710 ) بر مشهد مستولى شد ، و حال آن كه اين تاريخ غلط است .
( 6 ) . زبدة التواريخ ، ورقb222 .
( 7 ) . مطلع الشمس ، جلد دوم ، ص 337 .