« اگر چه پطر از بسيارى از اشكالات اين كار آگاه بود ، ولى تمام دشوارىهاى آن را پيش بينى نمىكرد ، مرگ او به اين موضوع خاتمه داد و بازرگانان انگليسى كه از خطرهاى تجارت از طريق روسيه بيم داشتند مانع از اجراى اين نقشه شدند ، تا آن كه در سال 1738 واقعهء غير منتظرهاى روى داد و صحنهء جديدى براى فعاليتهاى تجارى باز كرد . » « 1 »
روسيه بعد از مرگ پطر كبير مانند كشتى بزرگى به پيش روى خود ادامه داد ؛ ولى به همان نسبت كه قوهء محركه آن كمتر مىشد ، سرعت آن نيز تقليل مىيافت . اگر چه روسيه ، چنان كه خواهيم ديد ، تا مدتى نواحى شمالى ايران را در تصرف داشت ، ولى سياست تجاوزكارانهء خود را رها كرد و ابتكار عمليات را به دست تركها سپرد .
هامش
( 1 ) . اشارهء هنوى در اينجا به كوششهايى است كه التن( Elton )انگليسى معروف براى احياى اين تجارت به عمل آورد . در عهدنامهء تجارى ميان روس و انگليس ( 1734 ) قيد شده بود كه بازرگانان انگليسى مىتوانند كالاهاى خود را از طريق روسيه به ايران و بالعكس بفرستند و از روى بهاAd valoremسه درصد بپردازند .
( - هنوى ، جلد اول ، صفحات 47 - 48 ) .