ماتيوشكين بعد از تصرف باكو با عدهاى به آنجا فرستاده شد . حاكم آستارا كه در حدود بيست هزار سرباز گردآورى كرده بود ، از پشت درختان جنگل تا چندين ساعت مزاحم روسها شد ، ولى سرانجام از قواى ماتيوشكين شكست خورد .
در اين ضمن عدهاى از ايرانيان مقيم باكو با داود بيگ ، حاكم شيروان ، به منظور طرد روسها توطئه چيده بودند . قرار بود داود بيگ در روز معينى با عدهء زيادى از سربازان برجسته خود به باكو نزديك شود و سپس قزلباشهاى مقيم شهر شورش كنند و به آنها بپيوندند و تمام پادگان روسى را به قتل برسانند ، ولى توطئه به موقع كشف شد و روسها اقدامات احتياطى لازم را به عمل آوردند . « 1 »
با وجود اوضاع آشفته گيلان ، تعداد زيادى ارمنى و گرجى در آنجا سكونت اختيار كرده بودند .
ژنرال الكساندر روم يانتسف چون با نسخهاى از عهدنامهء مصوب تقسيم ايران ميان روسيه و تركيه به قسطنطنيه رسيد ، به باب عالى گزارش داد كه پطر به ارمنىها و ساير عيسويان اجازه داده است در متصرفات جديد او ساكن شوند ، زيرا او كه فرمانروايى عيسوى است بايد حمايت و حفاظت عيسويان را به عهده بگيرد . مطابق گفتهء بوتكوف « 2 » ، پطر قصد داشت كه ارمنىها را تشويق كند در گيلان سكونت كنند ، و قول داده بود كه اگر به تعداد زياد به آن ناحيه بروند ، ايرانىها را از آنجا اخراج كند . مسلما پطر كه مجبور شده بود گرجستان و ارمنستان ايران را تحت تسلط تركهاى مسلمان بگذارد ، خود را موظف مىدانست دست به چنين اقدامى بزند .
شايد بتواند گفت پطر قصد داشت عيسويان آن دو ناحيه را در ساليان ( نزديك رودخانهء كورا ) كه مركز تجارى روسيه بود ساكن كند . ماتيوشكين بعد از آن كه در گيلان بر ايرانىها فايق شد ، شروع به ساختن قلعهاى در ساليان كرد و شيپوف يك يا دو سال بعد آن را به پايان رسانيد . در حدود پنج هزار نفر تاتار در باكو و رشت براى اعزام به ساليان جهت ساختن آن قلعه مجتمع شده بودند ، ولى نزديك عيد قيام مسيح در سال 1725 ، خبر مرگ پطر انتشار يافت . بنابراين تصميم گرفتند قبل از شروع به كار دستورهايى از سن پترزبورگ بگيرند ، ولى به جايى نرسيد . « 3 » نقشهء ديگرى كه عملى نشد عبارت بود از احياى تجارت انگلستان با ايران از طريق روسيه . پطر چند ماهى قبل از مرگ خود از يكى از تجار به نام ريچارد مين ويرينگ « 4 » كه عازم انگليس بود تقاضا كرده بود كه اين موضوع را با رفقاى خود در لندن در ميان بگذارد . جانس هنوى بعد از ذكر اين مطلب مىنويسد : « 5 »
هامش
( 1 ) .Garber , « Nachrichten » , p . 132 ; Busching's Magazin , vo 1 . x , p . 467 ; Butkov , Materiali , vo 1 . I , pp. ( 2 )69 - 70 Butkov , op . cit ; p . 62.
( 3 )Soimonov , « Tage - Buch » p . 367.
( 4 )Mainwaring.
( 5 )Hanway , Historical Account of the British Trade Over the Caspian Sea , vo 1 . I , p . 13.