را كه براى مجمع گفته بود تكرار كرد . سلطان بعد از آن كه به دقت به سخنان او گوش داد ، مطالبى از او پرسيد و در پايان گفت كه هرگز به ميل خود با روسيه قطع رابطه نخواهد كرد . « 1 »
نتيجهء مساعد اين بحران كه در آخرين لحظه به دست آمد پيروزى بزرگى براى شخص دوبوناك بود .
هنگامى كه مذاكرات تجديد شد ، دوبوناك آنچه را كه به گيكا گفته بود تكرار كرد . گذشته از اين ، وى متذكر شد كه دستورهايى كه به نپلويف از طرف دولت متبوع او رسيده صريح و روشن نيست و تزار بعد از وقوف بر آنچه گذشته بايد دستورهاى جديدى صادر كند . براى اين منظور ، پيش نهاد كرد كه مسيودوسن داليون « 2 » از خويشان او كه جزء هيئت سياسى فرانسه بود به روسيه برود و نظريات جديد تزار را با خود بياورد . در پايان گفت كه بعد از مراجعت داليون كه سه ماه طول خواهد كشيد تصميم قطعى گرفته خواهد شد و به عقيدهء او ضررى ندارد كه قضايا را تا اين مدت به تأخير بيندازند و در هر حال اگر قرار است جنگ آغاز شود ، بايد تا بهار صبر كرد .
تركها با اكراه پيشنهاد دوبوناك را پذيرفتند ، ولى گفتند كه چون تزار به طور تهديد آميزى سپاهيان خود را در اوكراين متمركز كرده است ، آنها نيز بايد تداركات نظامى را ادامه دهند .
سپس بحثى دربارهء طريقهء تقسيم فتوحات روسيه و تركيه پيش آمد . وزير اعظم شاه را دوست روسيه و تركيه معرفى كرد و گفت او را مىتوان به عنوان پدر آنها محسوب نمود . به عقيدهء او شاه ايران سه فرزند يعنى تركيه و تزار و طهماسب باقى گذاشته است و مسئله بر سر اين است كه چگونه اموال او را ميان اين سه وراث بايد تقسيم كرد ، و به قول او سفير فرانسه در اجراى اين وظيفه « قسام » خواهد بود . ولى وزير اعظم خندهكنان گفت كه وى حق ندارد ده درصد آن را مطابق معمول به عنوان حقالزحمه بردارد . « 3 »
قابل توجه است كه نظريهء تركيه را دربارهء طهماسب در طى نه ماه گذشته مورد مطالعه قرار دهيم . در بهار 1723 تركيه او را به عنوان يك نفر رافضى ( در اين مورد يعنى شيعى ) قلمداد كرده و به او اعلان جنگ داده بود . در پاييز بعد ، هنگامى كه مرتضى قلى بيگ در قسطنطنيه بود ، تركيه ، هم چنان كه ديديم ، حاضر شد به او كمك كند ، مشروط به آن كه طهماسب تمام مناطقى را كه تركيه مىخواست ، به اين كشور بدهد . ولى اكنون تركيه يك مرحله پيشتر رفته بود و طهماسب را پادشاه قانونى ايران مىدانست و حاضر بود با روسيه به منظور بر تخت نشاندن او همكارى
هامش
( 1 ) . اين شرح مختصر متكى بر نوشتهء خود دوبوناك در ضميمه بيستم كتاب اوMemoire historiqueديده مىشود .
( 2 )d'Usson d'Alion.
( 3 ) . نامهء دوبوناك خطاب به كنتدومورويل . اين نامه جزء ضميمهء 21Memoire historique، اثر دوبوناك ديده مىشود .