انگلستان هم به علل كاملا مختلفى خواستار ايجاد كشمكش ميان تركيه و همسايهء شمالى آن بود . توضيح آن كه ژرژ اول مىترسيد مبادا پطر كبير هانور ( در آلمان ) را از دست او بيرون ببرد .
وحشت او از اينجا ناشى شده بود كه پطر دختر يكى از خويشان خود را به دوك مك لنبورگ داده و قوايى براى اشغال قلمرو اين دوك اعزام داشته بود و وقتى پطر در امور هلشتاين شروع به دخالت كرد ، نگرانى ژرژ اول تشديد شد . گذشته از اين هنگامى كه پطر تعادل قوا را در بالتيك به هم زد ، ژرژ ترسيد كه موقعيت او به عنوان پادشاه بريتانياى كبير متزلزل شود . بنابراين مىديد كه اگر تركيه دوباره با روسيه وارد جنگ شود ، پطر مجال مداخله در امور آلمان را نخواهد داشت و در بالتيك دست به فعاليت نخواهد زد . « 1 »
با در نظر گرفتن اين جريانات پيچيده ، بايد روابط تركيه و روسيه را تا آنجا كه مربوط به ايران و سياست آن دو كشور راجع به اين مملكت تيره بخت است مورد مطالعه قرار دهيم .
ترديد تركيه دربارهء مقاصد حقيقى تزار ديرى نپاييد زيرا عاقبت به طور قطع و يقين خبر پياده شدن او به خليج آگراخان و پيش روى او به طرف جنوب شايع شد . هنگامى كه خبر رسيد تزار نه تنها به گرجستان ايران حمله برده بلكه قصد گرفتن متصرفات تركيه را نيز دارد ، نگرانى تركها افزايش يافت .
وقتى تركها از نزديك شدن پطر به دربند آگاه شدند ، ترسيدند مبادا وى به جانب شماخى پيش روى كند . بنابراين سفيرى به نزد تزار فرستادند ، و چنان كه ديديم اين شخص با او در ملكنت ملاقات كرد و به او اظهار داشت كه چون شيروان به عنوان يكى از ولايات تركيه محسوب مىشود نبايد مورد تجاوز قرار گيرد . « 2 »
اگر چه پطر پادگان نيرومندى در دربند به جا گذاشت ، ولى تركها از عزيمت او به جانب حاجى طرخان اظهار خوش وقتى كردند و چون خبر رسيد كه از آنجا به مسكو عازم شده است از اضطراب و نگرانى آنها كاسته شد .
در اينجا لازم است از مأموريت نشلى محمد آقا به روسيه مختصرى بيان كنيم . هنگامى كه سفير تركيه به كريمه رسيد ، خان او را از قصد لشكركشى پطر به ايران آگاه ساخت . بنابراين وى به اميد ديدن تزار در حاجى طرخان عازم اين شهر شد ، ولى در مرز فرمان دهء متعصب روسى نگذاشت كه وى بدون اجازهء صريح دولت روسيه وارد خاك آن كشور بشود . و هنگامى كه اين اجازه رسيد و نشلى محمد توانست به مسافرت خود ادامه دهد ، پطر به جانب مسكو در حركت
هامش
( 1 ) .Sumner , Peter the Great and the Ergence of Russia , p . 94جنس در مقالهء خود تحت عنوان :« George I and Peter the Great after the Peace of Nystad » . English Historical Review vo 1 . 26 .309 - 278ppخلاصهء مفيدى از روابط انگليس و روسيه در اين عهد به دست مىدهد .
( 2 ) . - اواخر فصل پانزدهم .