برادران پادشاه سابق و همهء فرزندان او به جز طهماسب و آن دو شاهزادهء كوچك كشته شدند .
مطابق گزارش كمپانى انگليسى هند شرقى ، « 1 » رحيمخان پزشك مخصوص شاه سابق نيز جان خود را در اين حادثه از دست داد و كسى از مرگ او متأسف نشد .
تأثير اين عمل وحشتناك در روحيهء خود محمود بسيار شديد بود ، زيرا آخرين علايم سلامت عقل او را از بين برد . كروسينسكى كه در آن وقت در اصفهان بود ، مىنويسد كه براى شفاى او دست به اقدامات فوقالعادهاى زده شد و بعد از آن كه پزشكان افغانى معالجات بىنتيجهء خود را به پايان رساندند ، « . . . به كشيشهاى ارمنى متوسل شدند و از آنها خواستند كه فصلى را كه به انجيل سرخ « 2 » موسوم است روى سر غاصب ( محمود ) بخوانند . اين رسم ميان ايرانىها وجود دارد و مىگويند بيمارىهاى اشخاصى كه علايم مرض محمود در آنها بوده ، بدين وسيله شفا يافته است . كشيشهاى ارمنى پشت سر هم به طرزى موقر و در حالى كه لباسهاى رسمى خود را بر تن كرده بودند و شمعى به دست داشتند به قصر سلطنتى آمدند .
درباريان كه در دو صف ايستاده بودند ، كشيشها را به احترام پذيرفتند و از طرز نگاه محجوبانه و سكوت عميق آنها اهميتى كه براى اين كشيشها قايل بودند مفهوم مىشد . بعد از انجام تشريفات ، عدهاى از درباريان آنان را به همان ترتيب تا جلفا همراهى كردند . » « 3 »
خواه در نتيجهء اين تشريفات عجيب و خواه در اثر علل ديگر ، محمود مدت كوتاهى عقل خود را بازيافت و براى تقدير از زحمات كشيشها انعام فراوانى به ارامنه بخشيد و همچنين مقدارى از پولهايى را كه از دو كمپانى هند شرقى ، متعلق به انگليس و هلند ، به زور گرفته بود به آنها مسترد داشت . « 4 »
هامش
دوازده تن از فرزندان شاه سابق و شش تن از برادران او كشته شدند ( در ورقb219 ، اسامى شش برادر و ده فرزند او را ذكر مىكند ) . به عقيدهء من قول شيخ محمد حزين ( احوال ، ص 139 ) معتبرتر است كه تعداد كشتگان را 39 مىداند . ميرزا مهدى ، در تاريخ نادرى ، ص 10 ، مىنويسد « وسوسهء نفسانى » محمود بود كه او را به ارتكاب ، اين عمل وحشتانگيز واداشت .
( 1 ) . نامهاى از اصفهان ، مورخ 28 ژوئن - 9 ژوئيه 1726 .
( 2 ) . اين نام به آن علت است كه آن فصل را با جوهر قرمز مىنوشتند .
( 3 ) . كروسينسكى ، ص 292 . ولتر كه دشمن كشيشان بود درHistoire de l'Empire Rerussie sous Pierre le Grand ( London , 1852 ) vo 1 . II , p . 236مىنويسد : « اين قصص ايرانى را راهبان ما نقل كردهاند و در پاريس به چاپ رساندهاند . » معالوصف دليلى وجود ندارد كه در صحت اظهارات كروسينسكى ترديد كنيم . دوست من دكتر ميناسيان مرا مطلع ساخت كه حتى در اين زمان هم گاهى كشيشهاى ارمنى در ايران قسمتى از انجيل را كه به « فصول شفا دهنده » معروف است روى سر بيماران قرائت مىكنند . اين فصول عبارتاند از : متى ، باب پانزدهم ، آيات 21 - 28 ( براى اختلالات دماغى ) ، مرقس ، باب هشتم ، آيات 31 - 37 ( براى كر و لالها ) ؛ لوقا ، باب نهم ، آيات 37 - 42 ( براى مصروعين ) ، و يوحنا ، باب چهارم ، آيات 46 - 54 ( براى كسانى كه مشرف به موتاند ) .
( 4 ) . كروسينسكى ، ص 292 . وى مىنويسد كه اشرف بعد از جلوس به تخت سلطنت ، اخذ اين وجوه را ممنوع ساخت ، به دليل آن كه اين عمل « نتيجهء دماغ مختلى است » .