مثل گز و بن اصفهان را به تصرف در آورند ، مگر آن كه مردم را از گرسنگى تلف كنند . دهكدهء بزرگ گز ( كه در چهار ميلى شرق راه فعلى تهران به اصفهان قرار دارد ) در مقابل حملات آنها مقاومت كرده بود . زبردست خان بعد از حملهاى بىنتيجه به اين ده ، به يك مقنى فرمان داد كه معبرى از زير ديوارها تا مركز دهكده بسازد . وقتى اين معبر ساخته شد ، افاغنه از آن راه داخل شدند و كشاورزان دلير را سركوبى كردند .
سپس زبردست خان توجه خود را معطوف به بن اصفهان كرد . بعد از سقوط پاىتخت ، ساكنان دلير اين دهكده نه فقط در برابر افاغنه به مقاومت پرداخته بودند ، بلكه پيوسته اصفهانىها را تحريض كرده بودند كه عليه افاغنه سر به شورش بردارند ، علىالخصوص وقتى كه امان الله از قزوين رانده شده بود . ولى اصفهانىها چنان مرعوب شده بودند كه اين سخنان در آنها تأثيرى نداشت . پس از سقوط گز ، مردم بن اصفهان كه مىديدند كمكى از طرف طهماسب نمىرسد ، نمىدانستند تا كى پاى دارى كنند . بنابراين ، هنگامى كه زبردست خان كه مرد شريفى به شمار مىآمد ، شرايط مناسبى براى تسليم آنها پيش نهاد كرد . كشاورزان پذيرفتند ، به شرط آن كه وعده دهد آنها را به علت تلفاتى كه به افاغنه وارد آورده بودند مجازات نكند . زبر دست خان نه تنها چنين وعدهاى داد ، بلكه در اجراى آن اصرار ورزيد . لذا مردم بن اصفهان نسبت به افاغنه وفادار شدند و حتى چند نفر قاصدى را كه طهماسب به نزد آنها فرستاده بود تسليم كردند . گذشته از اين ، اگر قول كروسينسكى را قبول داشته باشيم ، « 1 » وقتى لطفعلى خان داغستانى از زندان گريخت و به مردم بن اصفهان پناهنده شد ، آنها وى را تسليم افاغنه كردند و به حضور محمود فرستادند . محمود با خشم و غضب بر او حمله كرد و او را با شمشير از پا در آورد .
پس از آن كه در اوايل ژوئيهء 1723 قمشه به تصرف زبر دست خان در آمد ، « 2 » محمود عاقبت بر نواحى اطراف پاىتخت خود مسلط شد .
در ايامى كه زبردست خان در نزديكى اصفهان سرگرم زد و خورد بود ، نصر الله خان ( كور سلطان ) با سه هزار سرباز براى گردآورى آذوقه به شمال غربى اصفهان فرستاده شد زيرا مواد غذايى در شهر كمياب بود . نصر الله در همدان شكست يافت ، ولى در جاى ديگر با مقاومتى روبهرو نشد و توانست مقدار زيادى آذوقه به دست آرد و چهار هزار خانوادهء سنى درگزين را « 3 » به اصفهان كوچ دهد . مقصود از آوردن اين عده به اصفهان اين بود كه محمود نسبت به آنها بدگمان
هامش
( 1 ) . صحت اين ادعا مورد ترديد است ، زيرا طبق گفتهء گيلاننتس ، فصل پنجاه و پنج ، لطفعلى خان در قتل عام شب بيست و چهارم ژانويهء 1723 كشته شد .
( 2 ) . نامهء نمايندهء كمپانى انگليس هند شرقى ، مورخ 20 ژوئيه 1723 .
( 3 ) . براى شرحى دربارهء ناحيهء درگزين ، - « همدان » ، اثر رابينو( Rabino )در ،Revue du Monde Musulman ,vo 1 . XL III . p . 225 .