طبعا اين عمل كار شاق و دشوارى بود . « 1 » بعد از آن كه مهمات را به ساحل آوردند ، كشتىها را به طرف خشكى كشيدند و به اين ترتيب اردوگاه مجهزى بر پا كردند . پطر ششصد نفر را مأمور حفاظت برج و باروها كرد و سپس امر داد هزار نفر قزاقى كه در قشون ژنرال و ترانى بودند به آنها ملحق شوند . « 2 » پطر كبير در ضمن اين كه منتظر تمام شدن عمليات بود ، نكتهء بسيار قابل توجهى را با سويمونف در ميان گذاشت . وى در حالى كه به كوههاى دور دست اشاره مىكرد ، از او پرسيد :
« شما در خليج استراباد بودهايد ؟ اين كوهها تا استراباد ادامه دارد و از آنجا تا بلخ و بخارا و بدخشان با شتر فقط دوازده روز راه است . بخارا مركز تجارى اين بنادر است . و از اين راه تا هندوستان كسى نمىتواند مزاحم ما بشود . » « 3 »
بعد از آن كه وسايل فراهم شد ، در 15 ر 4 اوت پيش روى به طرف جنوب آغاز گرديد . در آنجا گرما شديد بود و سربازان بىچاره كه به اين آب و هوا عادت نداشتند متحمل سختى بسيار نقشهء حملهء پطر كبير به ايران و راه بازگشت او به روسيه
هامش
( 1 )Memoirs of Peter Henry Bruce , p . 316.
( 2 ) . همان جا .
( 3 )Soloviev , vo 1 . XVIII , p . 48 ..