دمتريوس كانتمير « 1 » ، فرمان رواى سابق ملداوى « 2 » ، به فارسى و تركى عثمانى و تركى ترجمه كرد .
پطر قبل از خروج از حاجى طرخان ، شخصى به نام بوريس تركستانف را به نزد وختانگ ، والى گرجستان ، فرستاد تا او را از ورود قريب الوقوعش به ايران آگاه سازد و به او اخطار كند از جنگ با تركيه بپرهيزد . « 3 »
بعد از آن كه همهء وسايل فراهم آمد ، پطر با لشكريان خود در حاجى طرخان در 29 ر 18 ژوئيهء 1722 سوار كشتى شد . ناوگان او كه شامل 274 كشتى بود زير نظر دريا سالار اپركسين « 4 » اداره مىشد . « 5 » قواى روسيه شامل اين عده بود : در حدود 22000 پياده نظام ( كه تقريبا تمام آنها در جنگ با سوئد شركت كرده بودند ) ، 20000 قزاق ( بيشتر آنها از دره ترك آمده بودند ) ، 22000 قلموق و 30000 تاتار و 5000 ملوان . قبل از حركت اين ناوگان 9000 سرباز سوار و عدهاى قزاق به فرمان دهى ژنرال و ترانى « 6 » از راه خشكى فرستاده شده بود . « 7 »
شش روز بعد ناوگان مذكور در نزديكى تركى « 8 » كه شهر برج و بارودارى در شمال غربى مدخل خليج كوچك آگراخان بود لنگر انداخت . تركى در آن وقت جنوبىترين محل در نزديكى ساحل درياى خزر بود كه روسيه در تصرف داشت . از اين شهر چند قاصد با نسخههايى از اعلاميهء تزار به نزد شمخال عادل گراى و حكام دربند و باكو و شماخى فرستاده شد .
در 27 ژوئيه و 17 اوت ، ناوگان مذكور از خليج آگراخان گذشت تا قشون در محلى كه سويمونف تعيين كرده بود پياده شود . اين محل عبارت بود از قطعه زمين طويلى در قسمت شرقى خليج و تا مدخل آن هشت ميل فاصله داشت . نظر به اين كه روسها در همين موقع در هشت سال پيش در هانگو پيروز شده بودند ، پياده شدن قشون را به فال نيك گرفتند .
به علت اين كه كشتىها نمىتوانستند در اثر كم عمقى آب دريا به ساحل نزديك شوند ، پياده كردن قشون به دشوارى صورت گرفت . بنابراين سربازان با اسلحه و باروبنه خود از آب گذشتند و
هامش
( 1 )Cantemir.
( 2 ) . دمتريوس كانتمير در سال 1711 به پطر كبير پيوسته بود .
( 3 )Brosset , Histoire de la Georgie , vo 1 . 11 , p . 577 ; Butkov , vo 1 . 1 , p . 15. ( 4 )Apraxin.
( 5 ) . اين شخص در سال 1705 به مقام دريا سالارى اعظم رسيده بود و اگر چه در آن وقت از امور دريانوردى اطلاع نداشت ، ولى به زودى در نتيجهء هوش و پشت كار خود آنها را فرا گرفت . در ضمن جنگ سوئد ، مخصوصا در جنگ دريايى هانگو( Hango )در 7 اوت 1714 ، از خود دليرى و شجاعت بسيار نشان داده بود . -
( 6 )A . Gordon , History of Peter the Great ( Aberdeen , 1753 ) , vo 1 . 11 , p . 284 .Veterani. ( 7 ) . يادداشتهاى روزانهء پطر كبير . ترجمهء آلمانى اين يادداشتها و منابع ديگر در كتابى است كه در دانتزيگ( Danzig )در سال 1723 به چاپ رسيده است . براى نام اين كتاب - فهرست منابع و مآخذ كتاب انقراض سلسلهء صفويه ، تحت عنوان. Peter the Great( 8 )Terki.