حسين به آنچه محمود گفته بود اشارت كرد و گفت : « سلطنت با خداست . » آن گاه شاه سلطان حسين را به اتاقى كه برايش در نظر گرفته بودند بردند . سلطنت شاه سلطان حسين و دورهء طولانى فرمان روايى سلسلهء صفويه با اين وضع غمانگيز و شرمآور خاتمه پذيرفت .
عصر همان روز به فرمان محمود ، امان الله با سه هزار سرباز وارد اصفهان شد و درهاى قصر سلطنتى را مهر و موم كرد و قراولان ايرانى را از كار برداشت و به جاى آنها قراولانى افغانى گذاشت . « 1 » در عين حال زنان و فرزندان شاه سابق در حرمسرا چنان فرياد و زارى مىكردند كه صداى آنها در شهر طنين مىانداخت . « 2 » روز بعد محمود امر داد اجساد مردگان را از كوچههاى پاىتخت بردارند ، زيرا از يك طرف بيم طاعون مىرفت و از طرف ديگر مىخواست مقدمات دخول فاتحانه خود را به شهر فراهم سازد . در همان حال فرمان داد مقدار زيادى غذا جهت توزيع ميان مستمندان به شهر بياورند .
صبح روز 24 اكتبر ، نماينده و كاركنان كمپانىهاى هند شرقى به نزد امان الله در قصر سلطنتى رفتند . امان الله آنها را به مهربانى پذيرفت و اطمينان داد كه براى پيش رفت كار آنها هر چه بخواهند انجام دهد . « 3 » متأسفانه به قول خود وفا نكرد .
در چهاردهم محرم ( 25 اكتبر ) ، بعد از آن كه مقدمات ورود محمود به اصفهان فراهم شد ، وى با شكوه و جلال تمام از فرح آباد به راه افتاد . امان الله از راه احتياط نگهبانانى بر فراز ساختمانهاى بلند و منارههاى مساجد در طول راه گذاشته بود ، ولى عوام آن قدر ترسيده بودند و از مصيبتى كه به آنها رسيده بود چنان مبهوت و همچنين در اثر گرسنگى و بيمارى چنان ضعيف شده بودند كه اغتشاشى روى نداد .
اگر ژوزف آپى سليميان در حركت دسته جمعى افاغنه شركت نكرده باشد ، خود حتما ناظر آن بوده است . وى اخبار مفصلى در اين خصوص به كلراك « 4 » ، و به طور مختصر به گيلاننتس « 5 » ، داده است . شرح ذيل را هنوى از قول كلراك نقل مىكند :
« حركت دسته جمعى افغانها به وسيلهء ده افسر سوار و در حدود دو هزار سوار كه در ميان آنها چندين نفر از اشراف دربار ايران ديده مىشد آغاز گرديد . سپس ميرآخور ، شاهزادهء افغانى ،
هامش
( 1 ) . زبدة التواريخ ، ورقa208 .
( 2 ) . گيلانتس ، فصل سى و پنجم . كشيش الكساندر اهل مالابار درRoyal Central Asian Journal , vo 1 . XXIII , p . 620 ,.
اين موضوع را تأييد مىكند .
( 3 ) . نامهاى از اصفهان ، مورخ 31 و 20 اكتبر 1722 درPersia and the Persian Gulf Records , vo 1 . XIV ..
( 4 ) . جلد دوم ، صفحات 14 - 17 .
( 5 ) . فصل سى و ششم .