سيستان و كرمان و قسمت اعظم خراسان را از ايران منتزع كند . « 1 » بنابراين ، ادعاى او بيش از آن بود كه در آغاز آوريل كرده بود .
در شب هشتم اوت ، اتين پادرى با دو نفر كشيش يسوعى و دو يونانى و دو هندى و عدهاى ايرانى سعى كرد از اصفهان فرار كند . در آغاز وضع مساعد بود ولى وقتى به يك فرسنگ و نيمى شهر رسيد با دستهاى از پاسداران افغانى مواجه شد . در اين هنگام تمام همراهان ايرانى پادرى بدون كوچكترين مقاومتى فرار كردند و در نتيجه همگى به استثناى پادرى به هلاكت رسيدند .
اگر چه سر او در اثر ضربهء شمشير مجروح شد ، ولى توانست از چنگ افغانها بگريزد . سرانجام بعد از سختىهاى بسيار در 21 سپتامبر به شيراز رسيد . « 2 »
اگر چه بيشتر دهكدههاى اطراف اصفهان به چنگ افغانها افتاده بود ، ولى ساكنان بن اصفهان ، « 3 » با كمك عدهاى از فراريان دهكدههاى مجاور ، در برابر محمود سخت پاىدارى كردند و با وجود مصايبى كه به اصفهان روى آورده بود ، تا سيزدهم اوت تمام حملات افغانها را دفع و عدهاى از آنها را اسير كردند و سيصد نفر را به قتل رساندند . بسيارى از كسانى كه اسير شده بودند از افسران عالى رتبه و بعضى از آنها از خويشان محمود بودند . از آنجا كه افغانها با وحشىگرى عدهء زيادى از كشاورزان را از دم تيغ گذرانده بودند ، مردم بن اصفهان اعلام داشتند كه اسراى افغانى را خواهند كشت . وقتى محمود از اين خبر آگاهى يافت ، قاصدى به نزد شاه سلطان حسين فرستاد و از او تقاضا كرد براى نجات اسيران اقدام كند . شاه نيز پذيرفت ، ولى فرستادهء او وقتى به بن اصفهان رسيد كه تمام اسيران كشته شده بودند . « 4 » اگر مردم اصفهان داراى همان شجاعت كشاورزان بن اصفهان بودند ، محاصرهء شهر صورت ديگرى به خود مىگرفت .
در اين زمان رنج و عذاب مردم به اندازهاى شديد بود كه دلآورى كشاورزان بن اصفهان مورد توجه واقع نشد . در اواخر اوت ، حتى توانگران نيز نمىتوانستند گوشت گوسفند بخرند . در چند دكانى هم كه باز بود فقط گوشت اسب و خر به قيمت گزاف فروخته مىشد . مردم سگ و گربه را وحشيانه دنبال مىكردند و آنها را با حرص و ولع مىخوردند و حتى از خوردن موش ابا نداشتند . « 5 » به قول يكى از مورخان ايرانى : « مردمى كه جامهء ابريشمين بر تن داشتند مثل كرم ابريشم به خوردن برگ درختان پرداختند . » « 6 » مردم فقيرتر از استيصال كفشهاى كهنه و چرمهاى
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، 6 اوت .
( 2 ) . - گزارش پادرى از شيراز ، مورخ 9 دسامبر 1722 ، بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد ششم ، اوراقa - b222 ؛ داگ رجيستر ، 8 و 9 اوت 1722 .
( 3 ) . بن اصفهان ، اكنون قسمتى از دهكدهء بزرگ سه ده است . دهكدهء گزهم در برابر افغانها پاىدارى كرد و تا 1723 تسليم نشد .
( 4 ) . كروسينسكى ، صفحات 236 - 237 ؛ داگ رجيستر ، 14 اوت .
( 5 ) . كروسينسكى ، صفحات 250 - 251 .
( 6 ) . مجمع التواريخ ، تأليف محمد خليل ، ص 58 .