مجبور به خريد جو كه بهاى آن فوقالعاده ترقى كرده است نشوند . ولى به رؤساى كمپانى اطمينان دادند تا آنجا كه ممكن است صرفهجوئى خواهند كرد .
كنسول فرانسه ، آنژدوگاردان ، در يادداشتهاى خود در همين اوقات دربارهء ترقى سرسامآور بهاى مواد غذايى مىنويسد : « بيم هر حادثهاى مىرود . » « 1 » بر خلاف ، مواد غذايى در جلفا فراوان و ارزان بود . « 2 »
وقتى ماه رمضان به پايان رسيد ، مردم خواستار اقدامات شديدترى عليه دشمن شدند .
اولياى امور ظاهرا موافقت كردند كه والى عربستان به همراهى سربازان خود به افغانها بتازد .
سيد عبد الله اگر چه در چند مورد با لشكريان خود از شهر خارج شده بود ، ولى قبل از اين كه به دشمن برسد ، هميشه به بهانهاى بازگشته بود . در يك مورد نيز احمد آقاى دلير به محاصره كنندگان حمله برد ، و اگر در لحظهء بحرانى والى به كمك او شتافته بود با موفقيت روبهرو مىشد . الكساندر ، كشيش فرقهء كارملى مىنويسد كه در اثر اين عمل تعداد تلفات ناشى از قحطى كه مسبب آن عبد الله بود به مراتب بيش از تعداد كسانى بود كه از دم شمشير محمود گذشتند . همچنين مىنويسد : « اين مرد ياغى با پول و شمشير مانع از دخول آذوقه به شهر مىشد . » « 3 » طبق نوشتهء كشيش مذكور ، محمود به والى قول داده بود در صورت پادشاه شدن پاداش بزرگى به او خواهد داد .
احمد آقاى تيره روز چنان از جريان حوادث و مداخلهء خيانتآميز والى افسرده شده بود كه به سختى بيمار شد و در حالى كه ميلى به بهبود نداشت در سىام اوت در گذشت . « 4 » به اين ترتيب ، تنها فرماندهء ايرانى كه در زمان محاصرهء اصفهان از خود لياقت و شهامت نشان داده بود از ميان رفت .
در ششم اوت ، محمود ملايى را با پرچم صلح به استحكامات ايرانىها در قسمت جنوبى پل شهرستان اعزام داشت . ملا وقتى به مقصد رسيد تقاضا كرد دو تن از ايرانيان عالى رتبه براى بحث دربارهء صلح نزد او فرستاده شوند . شاه و اعتماد الدوله نيز مصطفى قليخان را كه تازه به مقام قورچى باشى رسيده بود ، به اتفاق ميرزا ذكى ، يكى از حاميان ارامنه ، فرستادند .
مذاكرات چند روزى ادامه يافت ، ولى وقتى ايرانىها فهميدند پيشنهادهاى محمود قابل قبول نيست ، حاضر به ادامهء گفت و گو نشدند . به درستى معلوم نيست پيشنهادهاى محمود چه بوده است ، ولى مىگويند مىخواسته است با يكى از دختران شاه ازدواج و ولايات قندهار و
هامش
( 1 ) . بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه : جلد ششم ، ورقa207 . - گيلاننتس ، فصل 28 ، و داگ رجيستر ، 24 ژوئيه .
( 2 ) . گيلاننتس ، فصل 28 .
( 3 ) .Royal Central Asian Journal , vo 1 . XXIII , p . 648( 4 ) . داگ رجيستر ، 30 اوت .