فصل دوازدهم دومين حملهء محمود و پيروزى او در جنگ گلناباد
تاريخ عزيمت محمود از قندهار در دومين لشكركشى او عليه ايران ضبط نشده است ، ولى اگر قول محمد محسن را قبول داشته باشيم كه وى در اول محرم 1134 يا 22 اكتبر 1721 به كرمان رسيد ، « 1 » و دوم اين كه اگر در نظر بگيريم محمود كمى بيش از هفت هفته صرف سفر پر مشقت خود از قندهار تا كرمان كرده باشد ، معلوم مىشود كه وى در اواخر اوت عازم شده است . در اين ايام هوا هنوز بسيار گرم بود و پيمودن دشت لوت مثل سابق باعث از بين رفتن تعدادى سرباز و چارپا شد .
ميان مورخان دربارهء تعداد سربازان محمود در اين لشكركشى اختلاف زيادى وجود دارد ، زيرا بعضىها پنج هزار نفر و جمعى ديگر صد هزار نفر نوشتهاند و اين رقم اخير به نظر محال مىآيد . اين اختلاف از آن لحاظ به وجود آمده است كه بعضىها فقط تعداد غلجايىها را ذكر كردهاند ، در صورتى كه ديگران متفقين آنها را نيز در حساب آوردهاند ، و جمعى ديگر آنهايى را كه به دنبال لشكر مىآمدند نيز جزء غلجايىها شمردهاند .
بعيد به نظر مىرسد كه عدهء غلجايىها در آغاز بيش از ده هزار نفر بوده باشد . چند هزار نفرى از طايفهء هزاره و همچنين عدهاى بلوچ به آنها پيوستند و شايد تمام قوا بيش از هجده هزار نفر جنگ جو نبود و ممكن است تصور شود تعداد افراد لشكرى كه مىخواست به داخلهء كشور دشمن حمله كند بايد بيشتر از اين باشد . ولى بايد در نظر بگيريم كه اگر چه تعداد سربازان زياد نبود و ليكن آنها شجاعت بسيار و تجربهء جنگى فراوان و شوق و ذوق مذهبى شديدى
هامش
( 1 ) . زبدة التواريخ ، ورقb206 ( به تاريخهايى كه محمد محسن ذكر مىكند نبايد زياد اعتماد داشت ) بايد به خاطر داشت كه گرگين يازدهم همين مسافت را در سمت مخالف و در شرايط مشابه آب و هوا در همان مدت زمان طى كرد .