براى غارت تمام ولايت ، رهبران شورشى از تركيه كمك خواستند . سلطان تقاضاى آنها را پذيرفت و آنان را رعاياى خود خواند و سرانجام نمايندهاى به شماخى فرستاد و مدرس حاجى داود را به حكومت شيروان منصوب كرد . « 1 » از اين تاريخ به بعد حاجى داود ملقب به داود بيگ شد . به اين ترتيب تجزيهء كشور صفوى يك مرحله پيشتر رفت .
ولينسكى كه در اين وقت حاكم حاجى طرخان بود ، « 2 » فورا اين جريانات را به پطر كبير گزارش داد و نوشت كه اگر چه ايران در عهدنامهء 1717 متعهد شده است كه اتباع روسى را محافظت كند و ليكن فعلا ديگر نمىتواند اين تعهد را انجام دهد . سپس خاطرنشان ساخت كه روسيه مىتواند به بهانهء سركوبى دشمنان ايران ، به اين كشور حمله كند و عقيده داشت كه براى اين منظور در حدود ده فوج پياده نظام و چهار فوج سواره نظام با سه هزار نفر از قزاقهاى برگزيدهء دون « 3 » كافى خواهد بود زيرا گرجىها و ساير عيسويان قفقاز نيز كمك خواهند كرد . « 4 » عكس العمل پطر كبير در فصل پانزدهم شرح داده خواهد شد .
اوضاع جنوب و جنوب غربى ايران در اين تاريخ ( 1720 ) بسيار آشفته بود . در خليج فارس و نواحى مجاور آن دزدان دريايى سنگانى « 5 » به فعاليت پرداخته بودند . از طرف ديگر ، اعراب جواسمى و طوايف بلوچ به نهب و غارت مشغول شده بودند ؛ « 6 » نواحى اطراف اصفهان نيز ناامن شده بود زيرا دستههايى از بلوچها و افغانها « حتى تا نزديكى اصفهان پيش رفتند و هم كالاها را غارت كردند و هم بازرگانان را به اسارت بردند و به اين طريق به تجارت لطمه زدند » . « 7 » معالوصف ، به علت اختلافى كه در عمان ميان احزاب هنوى و غافرى بعد از مرگ امام
هامش
دو عدد آخر 1721 از اعلاميهء پطر كبير قبل از حمله به ايران جا به جا شده باشد ، يا اين كه دمتريوس كانتمير( Demetrius Cantemir )در ترجمهء اين اعلاميه به فارسى و تركى تاريخ آن را عوضى نوشته باشد . اين اشتباه در چاپ پيدا نشده است ، زيرا سال هجرى 1124 را كه مقارن با 1712 است ذكر كردهاند .
( 1 ) .Dorn , Geschichte Shirwans etc . p . 408؛ جزئيات ديگر در فصل هفدهم آورده شده است .
( 2 ) . چنان كه در فصل نهم گفتيم ، پطر كبير ولينسكى را مخصوصا مأمور در ايران كرد كه از تحولات اين كشور با خبر باشد .
( 3 ) .Don( 4 ) . - كتاب سولويف ، جلد هيجدهم ، ص 38 . ولينسكى در تخمين قوايى كه لازم بود اشتباه كرده است . وى به مقدار كمكى كه از طرف گرجىها و ارامنه قرار بود به عمل آيد زياد اهميت مىداد . آنچه ولينسكى نمىدانست اين بود كه پطر نخواهد توانست وارد گرجستان و ارمنستان بشود . گذشته از اين ، وى وضع قشون ايران را خرابتر از آنچه بود مىدانست .
( 5 ) . سنگانىها در سواحل كاتياور( Kathiawar )و كوچ( Cutch )اقامت داشتند .
( 6 ) . بلوچها هنگامى كه در دسامبر 1720 به انگليسىها و هلندىهاى مقيم گمبرون ( بندر عباس ) حمله بردند با شكست روبهرو شدند . - اواخر فصل سى و يكم اين كتاب .
( 7 ) . مستخرج از گزارش بازرگان انگليسى وابسته به كمپانى انگليسى هند شرقى در گمبرون ، مورخ 26 / 15 سپتامبر 1721 در :Persia and the persian Gulf Records , vo 1 . XIV