فرمان دهء ديگرى كه از اصفهان به منظور استقرار آرامش به خراسان فرستاده شد ، صفى قليخان تركستان اغلو ، داروغهء اصفهان ، بود . در اين موقع شيرغازىخان اورگنجى با عدهاى از ازبكها به خراسان حمله برد و جمعى از تركمانهاى تكه « 1 » و يموت هم به او پيوستند . صفى قليخان هنگامى كه از اين جريان آگاهى يافت ، به شمال رفت و ازبكها و تركمانها را در بر ميدان نزديك معادن فيروزه در كوهستانهاى شمال غربى نيشابور شكست داد . در اين جنگ هزاران نفر از ازبكان و متفقين آنها به خاك هلاك افتادند و 1500 نفر اسير شدند و فقط 700 نفر توانستند به اورگنج بازگردند . چون كردهاى چميش گزك كه قبل از اين جنگ به قواى دولتى پيوسته بودند از خود شجاعتى نشان نداده بودند ، صفى قليخان عدهاى از آنها را اعدام كرد . « 2 »
سپس صفى قليخان با فتح و ظفر عازم مشهد شد و در آنجا مدتى براى تهيهء وسايل جنگ عليه ابدالىها توقف كرد . اسد الله چون از خبر حملهء قريب الوقوع او آگاه شد ، مثل سابق تصميم گرفت در ميان راه به مقابلهء ايرانيان بشتابد و تا كافر قلعه « 3 » ( دهكدهاى در دو ميلى غرب هرى رود واقع در راه بين هرات و مشهد ) پيش رفت و در اين محل سپاهيان خود را در پشت ديوارهاى باغهاى دهكده جاى داد . وقتى ايرانىها نزديك شدند ، ابدالىها از پشت ديوارها شليك كردند و عدهء زيادى از آنها را به خاك هلاك افكندند . با وجود اين ، تا مدتى معلوم نبود پيروزى با كدام طرف است و اگر توپچىهاى ايرانى اشتباها سربازان خود را هدف قرار نداده بودند ممكن بود بر دشمن فايق آيند . ابدالىها كه متوجه خطاى آنها شده بودند به سختى حمله آوردند و آنها را تارومار كردند . صفى قليخان كه مىديد جنگ را به كلى باخته است ، چون مرگ را بر خوارى ترجيح مىداد ، بر دهانهء توپى سوار شد و فرمان داد آن را آتش كنند . « 4 »
اين شكستهاى ننگين ، و همچنين از دست رفتن بحرين و ساير جزاير ايران در خليج فارس ، « 5 » چنان مريم بيگم را كه زنى رك گو و با اراده بود خشمگين كرد كه لب به انتقاد از بىحالى و بىعلاقگى شاه گشود و خود مبلغ گزافى براى دفع شورشيان پرداخت . شاه نيز ناچار چنين كرد .
هامش
( 1 ) . استاد گانر جرينگ در كتاب خود :On the Distribution of Turk Tribes in Afghanistan ; an Attempt at a Preleminary Classification , p . 47كلمهء تكه راTekeمىنويسد و متذكر مىشود كه املاى اين كلمه را از كتاب :Turkmeniya i Turkmeniاثر كارپو( Karpo )و كتاب :Turkmenistan i Turkmeni ( Materiali K Izucheninu lstorii I etnografli )اثر تومانويچ( Tumanovich )اقتباس كرده است .
( 2 ) . زبدة التواريخ ، ورقb204 . طبق مجمع التواريخ ، ص 24 ، بعضى از افراد طايفه قاجار كه قبل از جنگ به صفى قليخان پيوسته بودند ، بسيار شجاعانه جنگيدند ، ولى او آنها را به جبن متهم كرد و به تعقيب و آزار آنها پرداخت و در نتيجه افراد لشكر را ناراضى كرد .
( 3 ) . كافر قلعه ( كه اخيرا به اسلام قلعه موسوم شده است ) بر سر راه مشهد و هرات قرار دارد و گمرك ايران در آنجاست .
( 4 ) . زبدة التواريخ ، ورقa205 .
( 5 ) . اوايل فصل دهم كتاب حاضر .