1208 - ( 15 ) مرحوم صدوق در كتاب المقنع روايت مىكند كه امام صادق عليه السلام فرمود : « خداوند عزيز و با شكوه فرصت دادن به بدهكار تنگدست را دوست دارد و هركس بدهكارش تنگدست است ، بر اوست كه تا زمان گشايش به وى فرصت دهد - در صورتى كه آنچه گرفته ، در راه اطاعت خداوند هزينه كرده است - ولى اگر آن را در نافرمانى خداوند مصرف كرده است ، طلبكار وظيفه ندارد كه تا زمان گشايش به وى فرصت دهد و او مصداق آيهاى نيست كه خداوند مىفرمايد : « . . . پس بايد تا زمان گشايش به وى فرصت داده شود . »
در كتاب الهدايه نيز شبيه اين حديث آمده است .
1209 - ( 16 ) حذيفة بن يمان گويد : « روز قيامت بندهاى آورده مىشود ، پس مىگويد : « خدايا ! من در زندگى دنيا براى خود عملى سراغ ندارم ، بهجز اينكه به من ثروتى عنايت فرمودى و من با آن به نيازمندان كمك مىكردم و هرگاه آنان قدرت بر پرداخت بدهى خود نداشتند به آنان سختگيرى نمىكردم .
خداوند تبارك و تعالى مىفرمايد : من براى كمك به تو سزاوارترم ؛ زيرا تو اندوهگين و دادخواه هستى . از بندهء من بگذريد .
ابو مسعود انصارى گويد : من گواهى مىدهم كه حذيفه اين سخن را از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شنيده است . »
1210 - ( 17 ) در كتاب فقه الرضا آمده است : « به بدهكارت آسان گير تا با بزرگوارى و كفايت ، حقّت را از وى بگيرى . پس اگر بدهكارت تنگدست بود و مالى را كه از تو گرفته در راه اطاعت خدا هزينه كرده است ، تا زمان گشايش به وى فرصت بده و آن به اندازهاى است كه گزارش وضع او به امام برسد تا بدهىاش را از جانب وى بپردازد يا خودش توانگر شود و بدهىاش را بپردازد و اگر مالى را كه از تو گرفته در راه نافرمانى خدا مصرف كرده است ، پس حقّت را از وى درخواست كن ؛ زيرا او از اهل اين آيه نيست « . . . پس بايد تا زمان گشايش به وى فرصت دهيد . »
1211 - ( 18 ) در كتاب جعفريات روايت مىشود كه على عليه السلام فرمود : « بدهكار نه در بند مىشود ، نه زده مىشود و نه در چيزى بر او سخت گرفته مىشود . »
1212 - ( 19 ) در كتاب غرر الحكم و درر الكلم روايت مىشود كه على عليه السلام فرمود : « بخل و بد درخواستن از حق ، از اخلاق زشت و ناپسند سرچشمه مىگيرد . »
1213 - ( 20 ) اسحاق بن عمار گويد : « به امام صادق عليه السلام گفتم : انسان تا چه ميزان حق دارد بدهكارش را در تنگنا قرار دهد ؟
امام فرمود : هيچ سختگيرى به او نمىكند . خداوند به وى فرصت داده است . »
1214 - ( 21 ) سيد فضل الله راوندى در كتاب النوادر از امام موسى بن جعفر عليه السلام از پدرش از نياكانش عليهم السلام روايت مىكند كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : « چهار گروه عذر و بهانهاى ندارند : شخص بدهكارى كه در شهر خود كسب و كار و در آمدى ندارد ، بهانهاى ندارد تا اينكه در جستجوى مالى براى پرداخت بدهىاش ، در زمين مهاجرت كند . . . »
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 735
مساهمون: السيد البروجردي
ص٧٣٥