دارندهء پنج گردهء نان ، سه گردهء نان منهاى يك سوم را نخوردى و مهمان هم سه گردهء نان منهاى يك سوم نخورد ؟ آيا براى تو اى دارندهء سه گرده نان ، يك سوم از توشهات نمىماند و براى تو اى دارندهء پنج گردهء نان ، دو گرده و يك سوم نمىماند ؟ و سه گردهء نان منهاى يك سوم خوردى ؛ بنابراين به اين دو براى هر يك سوم گردهء نان ، يك درهم داد ؛ لذا به دارندهء دو گردهء نان و يك سوم گردهء نان ، هفت درهم و به دارندهء يك سوم گردهء نان ، يك درهم داد . »
متن روايت در من لا يحضره الفقيه و در ارشاد شيخ مفيد .
من لا يحضره الفقيه : « دو نفر نزد اميرالمؤمنين عليه السلام آمدند . يكى از اين دو گفت : اى اميرالمؤمنين ، اين شخص صبح با من آمد . من سه گردهء نان آوردم و او پنج گردهء نان . صبحانه خورديم . مردى با ما برخورد كرد . او را به صبحانه دعوت كرديم . او آمد و با ما صبحانه خورد . چون از صبحانه فارغ شديم ، او به ما هشت درهم بخشيد و رفت . من گفتم : اى فلانى ، بيا اين مبلغ را با من تقسيم كن ؛ [ يعنى نصف براى من و نصف براى تو ] . ولى او گفت : من تنها بر پايهء اندازهء سهمهاى نان تقسيم مىكنم .
حضرت فرمود : برويد و با هم صلح و سازش كنيد . او گفت : اى اميرالمؤمنين ، او نمىپذيرد مگر اين كه سه درهم به من دهد و خودش پنج درهم بردارد . شما بر ما قضاوت كن .
راوى گويد : حضرت به او فرمود : اى بندهء خدا ، آيا مىدانى كه سه گردهء نان ، نُه يك سوم نان است ؟
گفت : آرى . حضرت فرمود : و مىدانى كه پنج گردهء نان ، پانزده يك سوم نان است ؟ گفت : آرى .
حضرت فرمود : پس تو از نُه يك سوم [ 913 ] ، هشت تا را خوردهاى و يكى برايت مىماند و اين شخص از پانزده يك سوم [ 1513 ] ، هشت تا را خورده و برايش هفت تا مىماند و مهمان از نان اين شخص ، هفت يك سوم خورده و از نان تو اين يك سوم باقيمانده از نانت را خورده است . پس از هر كدام شما هشت يك سوم است ؛ بنابراين براى اين شخص ، هفت درهم به جاى هر يك سوم يك درهم و براى تو ، براى يك سومت يك درهم است ؛ لذا تو يك درهم بگير و به اين هفت درهم بده . »
ارشاد شيخ مفيد : « عبدالرحمن بن حجاج گويد : از ابن ابى ليلى شنيدم كه مىگفت اميرالمؤمنين عليه السلام قضاوتى كرد كه احدى بر او در آن پيشى نگرفته بود و جريان اين بود كه دو نفر با هم در يك سفر همراه شدند . نشستند كه صبحانه بخورند و يكى پنج گردهء نان و ديگرى سه گردهء نان درآورد . مردى به آنان برخورد كرد . و حديث را با تفاوتى در لفظ آورده است . »
262 - 45508 - ( 8 ) امام باقر يا امام صادق عليه السلام فرمود : « دو نفر با هم صبحانه مىخوردند . همراه يكى سه گردهء نان و همراه يكى پنج گردهء نان بود . حضرت فرمود : مردى با آنان برخورد كرد و گفت : سلام بر شما دو نفر
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 283
مساهمون: السيد البروجردي
ص٢٨٣