باب 19 شناسايى شهود توسط قاضى
142 - 45388 - ( 1 ) در تفسير منسوب به امام عسكرى عليه السلام : « اگر دو نفر نزاعشان را در مورد حقّى پيش رسول خدا صلى الله عليه و آله مىآوردند ، ايشان پيوسته به مدّعى مىفرمود : تو بيّنه دارى ؟ پس اگر بيّنهاى مىآورد كه او را مىپسنديد و مىشناخت ، حكم را بر مدّعىعليه جارى مىكرد ولى اگر بيّنه نداشت ، مدّعىعليه را به خدا سوگند مىداد كه آنچه مدّعى ادّعا مىكند ، برعهدهء او نيست و نه حتى برخى از آن و اگر مدّعى شاهدانى مىآورد كه آنان را نه به خوبى و نه به بدى مىشناخت ، به شاهدان مىفرمود : قبيلههاى شما كجاست ؟ آنان بيان مىكردند ؛ بازارتان كجاست ؟ آنان مشخص مىكردند ؛ منزلتان كجاست ؟
خصوصيات آن را مىگفتند .
پس از آن ، افراد درگير و شاهدان را در برابرش حاضر مىساخت . سپس دستور مىداد نامهاى مدّعى و مدّعىعليه و شاهدان نوشته شود و مورد شهادت را مشخص مىكرد . سپس آن را به مردى از ياران خويش تحويل مىداد . پس از آن مشابه همان را به مرد ديگرى از ياران خويش مىداد . سپس مىفرمود : هر كدام از شما دو نفر به گونهاى كه ديگرى نفهمد به سوى قبيلههاى آنان و بازارهاىشان و جايگاههاىشان و محلّى كه زندگى مىكنند ، برود و دربارهء اين دو تحقيق كند . آن دو هم مىرفتند و مىپرسيدند . پس اگر مردم ، خوبى مىگفتند و فضيلتى ذكر مىكردند ، آن دو نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله مىآمدند و او را بدان خبر مىدادند و حضرت گروهى را كه مدح كرده بود ، همراه شاهدان حاضر مىساخت و به آن گروه كه بر اين دو مدح گفته بودند ، مىفرمود : اين فلانى ، فرزند فلانى است و اين فلان ، فرزند فلان است . آيا شماها اين دو را مىشناسيد ؟
آنان مىگفتند : آرى . آنگاه حضرت مىفرمود : فلان و فلان ، براى من از شما دربارهء اين دو شاهد خبر نيك و تعريف شايستهاى كردهاند . آيا همانگونه است كه اين دو گفتهاند ؟ اگر مىگفتند آرى ، حضرت در اين هنگام بر پايهء شهادت آن دو ، عليه مدّعىعليه حكم مىداد و اگر آن دو نفر ( فرستادهء پيامبر صلى الله عليه و آله ) خبر بد و زشتى را مىآوردند ، حضرت آنان را مىخواست و به آنان مىگفت : آيا فلان و فلان را مىشناسيد ؟ آنان مىگفتند : آرى . حضرت مىفرمود : بنشينيد تا آن دو حاضر شوند .