و فقط از جهت قرابت ارث مىبرند . و معلوم شد كه زوجين وراثتشان مطلقا به فرض است مگر در يك صورت و آن موردى است كه وارث ، منحصر به امام ( عليه السّلام ) و زوج باشد .
و اما طبقه اول و دوم بعضى از آنها اصلا فرضى ندارند مانند پسر و برادر پدر و مادرى يا پدرى . و بعضى از آنها مطلقا داراى فرض مىباشند مانند مادر . و بعضى از آنها در بعضى از حالات - نه در همه حالات - صاحب فرض مىباشد مانند پدر كه او با وجود فرزند ميت ، داراى فرض است و در صورتى كه فرزندى نداشته باشد صاحب فرض نمىباشد . و همچنين است يك خواهر و دو خواهر پدرى ، و پدر و مادرى ، پس اينها فرض دارند در صورتى كه مردى با اينها نباشد و اگر مردى باشد داراى فرض نمىباشند .
( 1 )
مسألهء 2 - از آنچه كه ذكر شد معلوم گشت كه كسى كه داراى فرض مىباشد بر دو قسم است :
اوّل كسى است كه فقط يك فرض دارد و فرض اين شخص به تبدّل احوال ، كم و زياد نمىشود مانند پدر كه او در صورت وجود فرزند ، صاحب فرض است و آن فقط سدس است مطلقا .
و همچنين است يك دختر و دو دختر و بيشتر در صورتى كه پسر نباشد . و همچنين است يك خواهر و دو خواهر پدرى يا پدر و مادرى در صورتى كه برادر ، نباشد ؛ زيرا فرض اينها نصف يا دو ثلث است مطلقا و اينها اگر چه در بعضى از حالات - نه همه حالات - صاحبان فروض مىباشند ، اما فرض اينها به تغيّر حالات نه كم مىشود و نه زياد . و گاهى كسى است كه در هر حالى داراى فرض است كه به تبدّل احوال ، تغيير پيدا نمىكند .
و اين مانند برادر مادرى يا خواهر مادرى است پس در صورت يكى بودن فرض او سدس است و در صورت تعدّد ، ثلث است كه در هيچ يك از حالات كم و زياد نمىشود .
دوم كسى است كه فرضش به تبدّل احوال تغيير پيدا مىكند مانند مادر ؛ زيرا گاهى فرض او ثلث و گاهى ديگر سدس است . و همچنين است زوجين ؛ زيرا با نبودن فرزند نصف و ربع است و با بودن او ربع و ثمن مىباشد .
( 2 )
مسألهء 3 - غير از آنچه كه از اصناف صاحب فروض ذكر شد ، به قرابت وارث مىباشند .
( 3 )
مسألهء 4 - اگر جد و جده مادرى هر دو يا يكى از آنها با منسوبين پدر مانند برادرها و خواهرهاى پدر و مادرى يا پدرى و مانند جد و جده پدرى با هم باشند
حق او ثلث مجموع تركه است اگر چه نقص بر صاحب فرض وارد شود . پس اگر وارث ، زوج و جد يا جدهء مادرى و خواهر پدر و مادرى باشد ، نصف آن مال زوج است و ثلث آن مال جد مادرى است - يكى باشد