بگيرد تا آن را معرفى نمايد . و اگر آن را در صحراها و بيابانها و جادهها و امثال اينها پيدا كند بايد به كسى كه در آنجاها وجود دارد ، معرفى كند ، حتى اگر قافلهاى از آنجا گذشته است بايد پشت سرشان برود تا براى آنها تعريف كند . پس اگر مالك را در آنها پيدا نكرد معرفى آن را در غير آن از بلاد هر شهرى كه بخواهد - از شهرهايى كه احتمال مىدهد صاحب آن در آنجا باشد - تمام نمايد . و سزاوار است كه در نزديكترين شهر به آن باشد و در صورت امكان الاقرب فالأقرب باشد .
( 1 )
مسألهء 21 - كيفيّت تعريف اين است كه منادى بگويد : چه كسى طلا يا نقره يا لباسش گم شده است ؟
و آنچه كه شبيه آن مىباشد از الفاظ به لغتى كه اكثرا آن را مىفهمند ، و جايز است كه بگويد : چه كسى از او چيزى يا مالى گم شده است ؟ بلكه چه بسا گفته شده : اين طورى احوط و اولى است ؛ پس اگر كسى ادعا كند كه از او گم شده است بايد خصوصيات و صفات و علامات آن را از ظرفيت و نخ و صنعت از او بپرسد و از امورى كه اطلاع داشتن غير مالك بر آن بعيد است از عدد و زمان و مكان گم شدن و غير آن را بپرسد . پس اگر صفات و خصوصياتى را كه ذكر كرده با خصوصياتى كه در آن مال وجود دارد ، موافقت كند ، تعريف آن تمام است و جهل او به بعضى از خصوصياتى كه مالك غالبا اطلاع و توجه به آنها ندارد مگر خيلى كم ، ضرر نمىرساند . آيا نمىبينى كتابى را انسان مالكش است و آن را مدت طولانى قرائت و مطالعه مىكند ، ولى غالبا عدد اوراق و صفحات آن را نمىداند ، پس اگر مثل اين را نداند ليكن صفات و علامات ديگرى كه بر مالك مخفى نيست از او توصيف نمايد در تعريف و توصيف آن كفايت مىكند .
( 2 )
مسألهء 22 - اگر لقطه قابل تعريف نباشد ، به اينكه داراى علامت و خصوصيات ممتازى از غير آن نباشد
تا مدّعى آن ، آن را به آنها توصيف نمايد و ملتقط آنها را از مدعى سؤال كند مانند يك دينار از دينارهاى متعارف كه در كيسه نباشد و پاره شده و شكسته نباشد ، تعريف آن ساقط است .
و در اين صورت آيا بين امور سهگانه گذشته بدون تعريف ، مخير است يا با آن معاملهء مجهول المالك مىشود پس تصدق به آن متعيّن مىشود ؟ دو وجه است كه احوط آنها دومى است .
( 3 )
مسألهء 23 - اگر دو نفر يك لقطه را بيابند ، پس اگر كمتر از يك درهم باشد براى آنها در همان حال جايز است كه آن را بدون تعريف ، تملك نمايند
و بين آنها مساوى مىباشد . و اگر به مقدار درهم و بيشتر باشد بر آنها واجب است كه آن را تعريف نمايند اگر چه حصّه هر كدام از آنها كمتر از درهم باشد . و جايز است كه هر دو يا يكى از آنها متصدى تعريف آن بشوند يا سال