( 1 )
مسألهء 25 - اگر نهرى را از آب مباح مثل شط و مانند آن ، باز نمايد آنچه كه از آب داخل آن مىشود ، ملك او مىباشد
و احكام ملك بر آن جارى مىباشد مانند آبى كه در ظرف و مانند آن حيازت شده است . و ملكيت آب ، تابع ملكيت نهر است ؛ پس اگر نهر مال كسى باشد ، تمام آب را مالك مىشود و اگر مال عدهاى باشد هر كدام از آنان به اندازهء سهمش از نهر ، مالك مىگردد ، پس اگر يكى از آنها نصف و ديگرى ثلث و سومى سدس آن را مالك هستند آب آن را به همين نسبت مالك مىشوند و هكذا . و مقدار استحقاق آب ، تابع مقدار زمينهايى كه از آن آب مىخورند نمىباشد . پس اگر نهر مشترك بين سه نفر به طور مساوى باشد براى هر يك از آنها ثلث آب است اگر چه زمينهايى كه از آن آب مىخورند مال يكى از آنها هزار جريب و ديگرى يك جريب و سومى نصف جريب ، باشد پس اين دو نفر آب مازاد بر احتياج زمينشان را هرطور بخواهند مصرف مىنمايند . بلكه اگر يكى از آنها سنگ آسيابى داشته باشد كه آب آن را مىگرداند و اصلا زمينى نداشته باشد با هر يك از دو شريكش در استحقاق آب ، مساوى مىباشد .
( 2 )
مسألهء 26 - وقتى نهر متصل به مباح را مالك مىشود كه آن را حفر نمايد
- در زمين موات به قصد احياى آن جهت نهر با نيّت تملك آن تا آنكه آن را به مباح برساند ، كما اينكه در احياى موات گذشت - پس اگر حفركننده يك نفر باشد ، تمام آن را مالك مىشود و اگر عدهاى باشند بين آنها به قدرى كه كار كردهاند ، مشترك است پس با تساوى كار ، مساوى و با تفاوت آن متفاوت مىباشند .
( 3 )
مسألهء 27 - چون آبى كه - در نهر مشترك بين عدهاى - جريان دارد بين صاحبان نهر مشترك است حكم آن حكم بقيه اموال مشترك است
؛ پس براى هيچ يك از آنها - بدون اذن باقى شركا - تصرف و گرفتن آن و آبيارى با آن ، جايز نمىباشد . پس اگر سختگيرى بين آنها نباشد و هر كدام از آنها اجازه مىدهد كه بقيه شركا در هر وقت و زمانى ، نيازشان را از آن برآورند بحثى نيست . و اگر بين آنها سختگيرى پيدا شود پس اگر به نوبت به حسب ساعات يا روزها يا هفته مثلا راضى شوند ، كه همان است و گرنه چارهاى از تقسيم آب بين آنها به قسمت قسمت نيست . به اينكه به دهانه نهر چوب يا سنگ يا آهنى كه داراى سوراخهايى كه وسعتشان مساوى است قرار داده مىشود تا آنكه آب مساوى از آنها جارى شود ، و براى هر كدام از آنها از سوراخها به اندازهء سهمش قرار داده شود و هر كدام از آنان آبى را كه در سوراخى كه اختصاص به او دارد وارد مىشود در جوى اختصاصى خود به جريان مىاندازد . پس اگر بين سه نفر باشد و سهام آنها مساوى باشد چنانچه سه سوراخ مساوى باشد براى هر يك از آنان سوراخى قرار داده مىشود و اگر شش سوراخ باشند براى هر يك دو سوراخ قرار داده مىشود و اگر سهمهاى آنان متفاوت