- در صورتى كه داراى گودى و تپههايى است كه مانع قابليت آن براى زراعت باشد . و معتبر است كه آب آن مرتب شود يا به جدا نمودن راه آبى از نهر ، يا كندن قنات براى آن يا حفر چاه ؛ و به وسيله اينها احياى آن كامل مىشود و محيى مالك آن مىگردد . و در احياى آن شخم زدن معتبر نيست تا چه رسد به زراعت آن . و اگر زمين از آن زمينهايى باشد كه در زراعتش احتياجى به ترتيب آب نداشته باشد ، به علت اينكه آب آسمان كفايتش مىكند ، انجام دادن امور ديگر غير از ترتيب آب ، در احياى آن كفايت مىكند . و اگر ذاتا آماده براى زراعت باشد ، به اينكه مانعى از آنچه كه ذكر شد براى زراعت نداشته باشد و فقط به آبيارى احتياج داشته باشد ، مرز درست كردن با خاك دور آن ، با راه انداختن آب به آن در احيايش كفايت مىكند . و اگر به آب دادن آن هم از جهت اينكه آب آسمان كفايتش مىكند احتياجى نداشته باشد مانند بعضى از زمينهاى هموار و تپههايى كه در زراعتشان به علاج نيازى نيست و قابل زراعت مىباشند به اينكه كشت ديمى مىشود ، ظاهر آن است كه احياى مفيد ملكيت آن اين است كه دور آن را مرز بكشد و آن را شخم زده و زراعت نمايد ، بلكه بعيد نيست كه شخم زدن در تملك آن كافى باشد . و امّا كافى بودن مرز ، بدون شخم زدن و زراعت ، داراى اشكال است . البته مرز بستن - بدون اشكال - تحجير مىباشد كه مفيد اولويت است .
( 1 )
مسألهء 3 - آنچه كه در احياى زراعت معتبر است ، در احياى باغ هم معتبر مىباشد
با زيادى كاشتن نخيل يا درختهايى كه قابل نموّ مىباشند و ديوار كشيدن دور آن ، حتّى در بلادى كه عادت آنها كشيدن ديوار بر آن است بنابر اقوى معتبر نمىباشد . بلكه ظاهر آن است كه آب دادن هم معتبر نباشد ؛ پس مجرد كاشتن درختهايى كه قابل رشد مىباشند در احياى آن كفايت مىكند .
( 2 )
مسألهء 4 - احياى چاه در زمين موات به كندن آن تا اينكه به آب برسد ، حاصل مىشود .
پس با اين كار مالك آن مىگردد . و قبل از آن تحجير است - نه احيا - . و احياى قنات به اين است كه چاهها را بكند تا آنكه آب آن بر زمين جارى شود . و احياى نهر به كندن و رساندن آن به آب مباح مانند شط و مثل آن مىباشد ، به طورى كه فاصلهء بين آنها كم باشد مانند مرز و سيل بند كوچك و با اين ( كار ) احياى نهر كامل مىشود و حفر كنندهء آن مالكش مىگردد و جريان آب بالفعل در آن معتبر نمىباشد اگر چه آن ، در تملك آبها معتبر مىباشد .
( 3 )
مشتركات
( 4 ) و آنها راهها و خيابانها و مسجدها و مدرسهها و خانها و آبها و معدنها هستند .