آن احيا شده ، خانهها و مسكنهايى را احداث كند تا اينكه قريهء بزرگى شود ، ثبوت حريم براى آن مشكل مىباشد ؛ البته اگر آنها را در كنار مزرعه و باغها در زمينهاى موات احداث كند ظاهر آن است كه حريم براى آنها ثابت مىشود بلكه ثبوت بعضى حريمها از قبيل محل چراى گله آن ، مطلقا بعيد نيست ، كما اينكه خود مزرعه هم حريمى دارد و آن ، مقدارى است كه در مصالحش به آن نياز دارد و از مرافق آن مىباشد از ( قبيل ) راههاى دخول و خروج و محل خرمن و جاى آرميدن گله و محل جمعآورى زباله و خاك آن و غير اينها .
( 1 )
مسألهء 12 - حدّ چراگاه كه حريم قريه است و محل چيدن هيزم ، مقدارى است كه اهالى آن به حسب عادتشان نيازمند آن مىباشند
به طورى كه اگر مانع يا مزاحمى آنها را جلوگيرى نموده و براى آنها مزاحمت فراهم نمايد هرآينه در تنگى و حرج واقع مىشوند ؛ و اين به زيادى اهالى و كمى آنان و زيادى گلهها و چارپاها و كمى آنها ، مختلف مىباشد . و لذا مقدار آن از نظر وسعت و تنگى و از نظر طول و عرض ، متفاوت مىشود .
( 2 )
مسألهء 13 - اگر زمين مواتى در نزديكى زمين آبادى باشد و از حريم و مرافق آن نباشد براى هر كس جايز است كه آن را احيا كند
و اختصاص به مالك آن زمين آباد نداشته و اولويتى هم ندارد .
پس اگر كنارهاى از شط در نزديكى زمين احيا شده يا مثلا باغى پيدا شود مانند بقيه موات مىباشد و كسى كه به احيا و حيازت آن سبقت بگيرد ، مال او مىباشد و صاحب زمين يا باغ حق منع او را ندارد .
( 3 )
مسألهء 14 - حريم قنات كه به پانصد يا هزار ذراع تقدير مىشود ، بدون اشكال ملك صاحب قنات نبوده
و متعلق به حق او كه از بقيهء تصرفات غير او بدون اذنش ، منع كند نمىباشد ، بلكه فقط حق جلوگيرى از احداث قنات ديگرى دارد - كما اينكه گذشت - ؛ و ظاهر آن است كه حريم قريه هم ملك ساكنين و اهالى آن نمىباشد ، بلكه آنها حق اولويت دارند . و امّا حريم نهر و خانه - البته با تردد - ملك مالك صاحب حريم است ؛ اگر چه خالى از وجه نمىباشد . پس براى او جايز است كه به طور جداگانه آن را بفروشد مانند بقيه ملكها .
( 4 )
مسألهء 15 - آنچه كه از حريم بعضى املاك گذشت ، فقط در جايى است كه در زمين موات ابتكار و احداث شود .
و اما در املاكى كه مجاور هم مىباشند حريمى نمىباشد ؛ پس اگر دو مالك كه همسايه هستند ديوارى را در بين ، احداث كنند در هيچ كدام از دو طرف آن ، حريمى براى آن نمىباشد . و اگر يكى از آنها در آخر حدود ملكش ديوار يا نهرى را احداث كند آنها حريمى در ملك ديگرى ندارند . و همچنين اگر يكى از آنها قناتى را در ملك خودش حفر نمايد