امتعه مورد نياز بدون سختى داخل و خارج شود به هر نحوى كه باشد . ( 1 ) پس براى ديگرى جايز است آنچه را كه در مقابل درب او از موات قرار گرفته است احياء كند در صورتى كه براى او راه و لو به صورت مايل و كج - نه مستقيم و راست - باقى بماند . و حريم ديوار اگر جزو خانه نباشد ، به اينكه مثلا جدار حصار يا باغ يا غير اينها باشد آن مقدارى است كه براى ريختن خاك و آلات و خيساندن گل - در صورتى كه شكسته و منهدم شود و احتياج به ساختن و ترميم داشته باشد - نياز به آن دارد . و حريم نهر مقدارى است كه گل و خاك نهر را - در صورتى كه احتياج به پاك كردن پيدا كند - در آن ريخته مىشود . و محل عبور بر كنارهء آن جهت مواظبت و اصلاح آن به قدرى كه احتياج به آن دارد مىباشد . و حريم چاه مقدارى است كه براى كشيدن آب و استفاده از آن در جايى كه آب كش مىايستد - در صورتى كه استفاده از چاه با دست باشد - و جاى دولاب و تردد چارپا است - در صورتى كه استفاده از آن به وسيلهء اينها باشد - و جاى ريختن آب و جايى كه آب در آنجا جهت خوردن گله يا زراعت از قبيل حوض و مانند آن ، جمع مىشود .
و جايى كه گل و غير آن - در صورت احتياج به بيرون آوردن - به آنجا ريخته مىشود . و حريم چشمه مقدارى است كه جهت استفاده يا اصلاح و حفظ آن بر قياس غير آن نياز به آن مىباشد .
( 2 )
مسألهء 8 - براى هر كدام از چاه و چشمه و قنات - مقصودم چاه آخرى قنات است كه آب از آن مىجوشد و بيرون مىآيد و به آن چشمه چاه و مادر چاهها گفته مىشود - و همچنين غير آن در صورتى كه منشأ آب باشد - براى هر كدام از اينها - حريم ديگرى است
به معناى ديگر و آن مقدارى است كه كسى بدون اذن صاحب آنها حق ندارد در كمتر از آن مقدار ، چاه يا قنات ديگرى احداث نمايد . بلكه احوط ملاحظه حريم است اين چنين بين دو قنات مطلقا ، اگر چه جواز آن در غير آنچه كه ذكر شد اشبه مىباشد . و مقدار حريم در چاه چهل ذراع است در صورتى كه حفر آن به خاطر آب خوردن گله از شتر و مانند آن از آن چاه باشد . و شصت ذراع است در صورتى كه ( حفر آن ) به خاطر زراعت و غير آن باشد ؛ پس اگر شخصى چاهى را در زمين موات احداث نمايد ، شخص ديگر حق ندارد بدون اذن صاحب آن چاه ديگرى در جنب آن احداث نمايد ، بلكه مادامىكه فاصلهء بين آنها چهل ذراع يا شصت و بيشتر - بنابر آنچه كه تفصيل داده شد - نباشد . و مقدار حريم در چشمه و قنات در زمين سخت پانصد ذراع و در زمين سست هزار ذراع مىباشد ؛ پس اگر انسانى چشمه يا قناتى را در زمين موات سخت در آورد و ديگرى بخواهد يكى ديگر احداث نمايد بايد پانصد ذراع از او دور باشد . و اگر در زمين سست باشد بايد هزار ذراع از او دور شود . و اگر فرض شود كه دومى به اولى ضرر مىرساند و آب آن كم مىشود با