( 1 )
كتاب احياى موات و مشتركات
( 2 )
احياى موات
( 3 ) موات آن زمين معطلى است كه انتفاعى از آن برده نمىشود يا به جهت قطع شدن آب از آن يا براى استيلاى آبها يا ماسهها يا شورهنمك يا سنگها بر آن يا به جهت بيشه شدن و پيچيده شدن نى و درختها در آن يا به جهت غير اينها . و موات بر دو قسم است : ( 4 ) اول : موات اصلى است و آن زمينى است كه به ملك و احيا مسبوق نباشد ؛ اگر چه احراز آن غالبا بلكه به طور كلى مشكل بلكه ممنوع است . و ملحق به آن مىباشد زمينى كه مسبوق بودن آن به ملك و احيا معلوم نباشد .
( 5 ) دوم : موات عارضى است ، و آن زمينى است كه خرابى و موات بعد از حيات و آباد بودنش بر آن عارض شود مانند زمين مندرسى كه داراى آثار نهرها و مانند اينها است . و قريههاى مخروبى كه آثار آبادانى آن باقى مانده است .
( 6 )
مسألهء 1 - زمين موات بالأصاله اگر چه مال امام ( عليه السّلام ) است - زيرا از انفال مىباشد كما اينكه در كتاب خمس گذشت - ليكن در زمان غيبت حضرت صاحب الامر ( عليه السّلام ) براى هر كس جايز است
كه با شروطى كه مىآيد آن را احيا كرده و در عمران آن اقدام نمايد . و احيا كنندهء آن بنابر اقوى مالك آن مىشود چه در دار الاسلام يا در دار الكفر باشد و چه در زمين خراج باشد مانند زمين عراق يا در غير آن . و چه احيا كنندهء آن مسلمان باشد يا كافر .
( 7 )