اگر مستحق ، مورد اطمينان باشد ، پرداخت قيمت به او اشكال ندارد و او را وكيل كند تا با آن طعام بخرد و بخورد يا آن را تملك كند يا لباسى بخرد تا آن را بپوشد .
( 1 )
مسألهء 21 - اگر كفّارهء مخيّره بر او واجب باشد دو جنس را كفاره دهد مجزى نمىباشد
، به اينكه يك ماه روزه بگيرد و سى نفر را در كفارهء ماه رمضان مثلا ، طعام دهد ، يا پنج نفر را طعام و پنج نفر را مثلا در كفارهء قسم بپوشاند . البته مختلف بودن افراد يك صنف از آن اشكالى ندارد كما اينكه بعضى از عدد را طعام خاصى دهد و بعضى ديگر را از غير آن طعام دهد ؛ يا بعضى از آنان را لباسى را از جنسى و بعضى ديگر را از جنسى ديگرى بپوشاند . بلكه در اطعام جايز است كه بعضى را سير كند و به بعضى تحويل دهد كما اينكه گذشت .
( 2 )
مسألهء 22 - در كفاره - مخيره باشد يا مرتبه يا كفارهء جمع - عتق عوض ندارد
؛ پس در صورت متعذر بودن ، ساقط مىشود . و امّا روزهء پىدرپى دو ماه و اطعام اگر متعذر باشند پس در كفاره ماه رمضان در صورت تعذر همهء خصال سهگانه ، هر چه كه مىتواند صدقه مىدهد و در صورتى كه ( از آن هم ) متمكن نباشد طلب مغفرت از خدا مىنمايد و يك مرتبه كافى است ، و احتياط آن است كه در اين صورت اگر بعد از آن تمكن پيدا كند كفاره دهد . و در غير كفاره ماه رمضان در صورت متعذر بودن آنها هجده روز مىباشد ، بنابر اقوى در ظهار ( هجده روز روزه بگيرد ) و بنابر احوط در غير آن . و احتياط آن است كه پىدرپى باشد . و اگر از آن هم عاجز باشد هر مقدارى كه مىتواند روزه مىگيرد يا به آنچه را كه پيدا مىكند تصدق مىنمايد و اين در هر دو طرف تخيير ، بنابر احتياط است . و اگر به طور كلى از آنها عاجز باشد از خداى متعال طلب مغفرت مىنمايد و لو يك مرتبه باشد .
( 3 )
مسألهء 23 - وجوب كفارات ظاهرا موسّع است
؛ پس مبادرت به آنها واجب نيست و تأخير آنها مادامىكه به حدّ سهل انگارى نرسيده باشد ، جايز است .
( 4 )
مسألهء 24 - وكيل نمودن در خارج كردن كفارات مالى و اداى آنها جايز است
و وكيل ، متولى نيّت آن مىشود در صورتى كه در اخراج آن وكيل باشد ، و اگر در رساندن آن به فقير ، وكيل باشد ، موكّل در وقت اداى وكيل به فقير نيّت مىنمايد . و اينكه نيّت كند كه آنچه را كه وكيلش به فقير مىدهد كفاره باشد ، كفايت مىكند و لازم نيست كه وقت اداى آن را به طور تفصيل بداند . و اما وكيل نمودن در كفارات بدنى مجزى نمىباشد و نيابت در آنها بنابر اقوى جايز نيست مگر از ميّت .
( 5 )
مسألهء 25 - كفارات مالى در حكم ديون مىباشند
، پس اگر كسى كه اين كفاره بر او واجب باشد بميرد از اصل مال خارج مىشود و اما اداى كفارهء بدنى و اخراج آن از تركه مادامىكه