نبود او بايد رجوع به قرعه نمود .
پس كسى كه اسمش دربيايد ساكن مىشود و كسى كه ساكن نشده است حق مطالبه اجاره حصهاش را ندارد .
( 1 )
مسألهء 65 - ميوهاى كه در حال وقف ، بر نخل و درخت است ، مال موقوف عليهم نمىباشد
بلكه بر ملك واقف باقى مىماند .
و همچنين است حملى كه در حال وقف حامل موجود است ولى در پشم بر گوسفند و شير در پستان آن ، اشكال است ؛ پس احتياط ، ترك نشود .
( 2 )
مسألهء 66 - اگر بگويد : « بر اولادم و فرزندان اولادم وقف نمودم » شامل همهء بطنها مىشود
- كما اينكه گذشت - ؛ پس اگر ترتيب يا تشريك يا مساوات يا تفضيل يا مرد بودن يا زن بودن يا غير اينها را شرط كند همان را بايد متابعت نمود . و اگر مطلق بگذارد مقتضايش تشريك و شامل شدن مرد و زن و مساوات و برترى ندادن مىباشد . و اگر بگويد : « بر اولادم سپس بر فرزندان اولادم وقف نمودم ، قطعا مفيد ترتيب بين اولاد و فرزندان آنها است و امّا نسبت به بطنهاى بعدى ظاهرا دلالتى بر ترتيب ندارد ؛ پس فرزندان آنها با اولادشان شريك مىباشند مگر اينكه قرينهاى باشد كه دلالت كند بر اينكه حكم آنها ( فرزندان مع الواسطه با اولادشان ) مانند حكم اولاد بلاواسطه با فرزندان است و ترتيبى كه بين اولاد و فرزندانشان ذكر شده از باب مثال است ؛ و مقصود ترتيب در سلسلهء فرزندان است و اينكه وقف براى الأقرب فالأقرب نسبت به واقف مىباشد .
( 3 )
مسألهء 67 - در اينكه وقف بعد از تماميّت موجب زوال ملك واقف از عين وقفى است اشكال سزاوار نيست
مگر در وقفى كه آخرش منقطع است كه تأمل در بعضى از اقسام آن گذشت . كما اينكه در اينكه وقف بر جهات عمومى مانند مساجد و زيارتگاهها و پلها و كاروانسراها و قبرستانها و مدرسهها و همچنين اوقاف مساجد و زيارتگاهها و نظاير اينها هيچ كس مالك آنها نمىشود ، سزاوار شك نمىباشد . بلكه وقف آزاد كردن ملك و سبيل نمودن منافع بر جهات معينى است . و اما وقف خاص مانند وقف بر اولاد و وقف عام بر عناوين عمومى مانند فقرا و علما و مانند اينها ، آيا مانند وقف بر جهات عمومى ، هيچ كس مالك رقبهء آن نمىشود ؟ چه وقف منفعت باشد ، به اينكه وقف نمايد تا منافع وقف مال آنها باشد پس خودشان آن را استيفا نمايند يا به اجاره يا به بيع ميوه و غير اينها ، استفاده نمايند ، و چه وقف انتفاع باشد كما اينكه خانه را براى سكونت ذريهاش يا خان را براى سكونت فقرا وقف نمايد . و يا اينكه موقوف عليهم مالك رقبهء آن مىشوند ملكى غير آزاد مطلقا و بدون فرق بين اقسام ، يا بين وقف منفعت و وقف