وقف داخل آن عنوان باشد يا بعدا داخل در آن شود ، پس اگر مقصود اين باشد كه بر آنها توزيع شود ، بدون اشكال ، گرفتن حصهاش از منافع آن جايز نيست بلكه لازم است كه در وقت وقف ، غير از خودش را قصد نمايد و قصد خروج خودش را بنمايد . و از اين قبيل است جايى كه چيزى را بر ذريه پدر يا جدّش وقف نمايد و مقصودش پخش و توزيع آن باشد كما اينكه شايع و متعارف در اين قبيل اوقاف است . و اگر مقصود اين است كه مصرف را بيان كند كما اينكه غالبا در وقف بر فقراء و زوّار و حجاج و مانند اينها ، متعارف است ، پس بدون اشكال در صورتى كه خروج خودش را قصد كرده باشد ، از آن خارج است و استفادهء از آن برايش جايز نيست . و امّا اگر قصد اطلاق و عموم را داشته باشد به طورى كه شامل خودش هم باشد بنابر اقوى استفاده از آن جايز است . و البته احتياط خلاف آن است . بلكه در جواز استفاده كفايت مىكند كه قصد خروج خود را از مصرف نداشته باشد و او سزاوارتر به استفاده است از كسى كه قصد كرده كه داخل آن باشد .
( 1 )
مسألهء 29 - بلوغ و عقل و اختيار و محجور نبودن به خاطر بىپولى يا سفاهت در واقف معتبر است
، پس اگر بچهاى و لو اينكه دهساله شده باشد چيزى را وقف نمايد ، صحيح نيست بنابر اقوى . ولى از آنجايى كه وصيت بچهاى كه دهساله شده باشد - كما اينكه مىآيد - بنابر اقوى صحيح است ، پس اگر وصيت به آن نمايد ، وقف وصى از طرف او صحيح مىباشد .
( 2 )
مسألهء 30 - واقف لازم نيست كه مسلمان باشد
؛ پس وقف كافر در جايى كه از مسلمان صحيح است بنابر اقوى صحيح مىباشد . و همچنين در جايى كه بنابر مذهب خودش صحيح است از حيث اينكه اقرار و واگذارى او به مذهب خودش مىباشد .
( 3 )
مسألهء 31 - چيزى كه وقف مىشود معتبر است كه عين مملوكى باشد كه بتوان از آن استفاده و انتفاع برد منفعتى كه حلال باشد
، به طورى كه عين آن باقى بماند به صورت قابل توجه و به آن حق ديگرى كه مانع از تصرف باشد تعلق پيدا نكند و قبض آن ممكن باشد ؛ پس وقف منافع و دينها و آنچه كه مطلقا مملوك نمىباشد مانند حرّ يا چيزى كه مملوك مسلمان نمىشود ، مانند خوك ، و چيزى كه استفاده از آن فقط به اتلاف آن است مانند طعامها و ميوهها و چيزى كه استفادهء مورد قصد از آن انحصار در حرام مىباشد مانند آلات لهو و قمار ، - وقف همهء اينها - صحيح نيست . و چيزى كه منفعت مقصودهء از وقف آن حرام باشد ملحق به آنها مىباشد ، كما اينكه اگر چارپا را براى بار عرق ، يا دكان را براى حفظ يا فروش آن وقف نمايد . و همچنين وقف گل براى بوييدن ، بنابر اصح صحيح نيست ؛ زيرا بقاى آن مورد توجّه نمىباشد . و وقف عين رهنى و چيزى كه گرفتن آن امكان ندارد مانند چارپاى فرارى ، صحيح نيست . و هر چيزى كه استفاده از آن با بقاى عين آن با شرايطش ، صحيح باشد ، وقف آن صحيح مىباشد مانند