( 1 )
مسألهء 3 - در وقف مانند مساجد و مقابر و راهها و خيابانها و پلها و كاروانسراهايى [ معاطات كفايت مىكند ]
كه آماده پياده شدن مسافريناند ، و درختهايى كه براى استفادهء عابرين از سايه و ميوه آنها كاشته مىشوند بلكه و مانند حصيرهاى مساجد و قنديلهاى زيارتگاهها و نظاير اينها ، و خلاصه هر چيزى كه براى مصلحت عموم حبس باشد ، معاطات كفايت مىكند ؛ پس اگر ساختمانى به عنوان مسجد بسازد و براى عموم اذن بدهد كه در آن نماز بخوانند و بعضى از مردم در آن نماز بخوانند در وقف آن كافى است و مسجد مىشود . و همچنين است اگر يك قطعه زمين را براى قبرستان مسلمين تعيين كند و بين آن و مردم رفع مانع نموده و اذن عمومى بدهد كه اموات را در آن دفن نمايند و بعضى از اموات را در آن دفن نمايند . يا پلى را بسازد و بين آن و عابرين رفع مانع كند و مردم شروع در عبور از آن بنمايند و همچنين . . .
( 2 )
مسألهء 4 - آنچه كه ذكر كرديم از كافى بودن معاطات در مسجد ، البته در جايى است كه اصل ساختن به قصد مسجد باشد
، به اينكه قصدش از ساختن و تعمير آن ، اين است كه مسجد باشد خصوصا اگر زمين مباحى را براى مسجد حيازت كند و به همين نيّت آن را بسازد ، و اما اگر در آن ساختمان مملوكى باشد مانند خانه يا دكان سپس نيت كند كه مسجد باشد و مردم را به نماز در آن وادار كند بدون آنكه صيغه را اجراء نمايد ، اكتفا به آن مشكل است . و همچنين است حال مانند كاروانسرا و پل .
( 3 )
مسألهء 5 - در جواز توكيل در وقف ، اشكالى نيست
و در اينكه در وقف ، فضولى هست ( يا نه اختلاف و اشكال است كه بعيد نيست كه فضولى در وقف جارى باشد ، ليكن احتياط ، خلاف آن است .
( 4 )
مسألهء 6 - بنابر اقوى قبول در وقف بر جهات عمومى مانند مساجد و قبرستانها و پلها و مانند اينها و همچنين وقف بر عنوانهاى كلى مانند وقف بر فقرا و فقهاء و مانند اينها ، معتبر نيست
و اما در وقف خاص مانند وقف بر ذريّه ، احتياط آن است كه قبول در آن معتبر باشد پس موقوف عليهم آن را قبول مىكنند ؛ و قبول آنهايى كه موجودند ، كافى است و به قبول كسانى كه بعدا از مصاديق موقوف عليهم به وجود مىآيند احتياجى نيست ، و اگر موجودين صغير باشند يا در بين اينان صغيرهايى باشند ولى ايشان به آن قيام مىنمايد . ليكن اقوى آن است كه در وقف خاص هم ، قبول معتبر نيست ، كما اينكه احتياط آن است كه در وقف عام هم قبول رعايت شود . و كسى كه به آن قيام مىكند حاكم يا منصوب از ناحيهء او است .
( 5 )
مسألهء 7 - بنابر اقوى قصد قربت حتى در وقف عام معتبر نيست
اگر چه احتياط ، اعتبار آن است در هر وقفى باشد .