( 1 )
كتاب شركت [ و قسمت ]
[ گفتارى در شركت ]
( 2 ) و شركت عبارت است از اين كه يك چيز براى دو نفر يا بيشتر باشد . و آن يا در عين است يا دين ، يا منفعت ، يا حق . و سبب آن گاهى ارث مىباشد و گاهى عقد انتقال دهنده ، مثل وقتى كه دو نفر با هم مالى را بخرند يا ( با هم ) عينى را اجاره كنند يا ( با هم ) بر حقى طرف مصالحه قرار گيرند . و براى شركت دو سبب ديگر ( هم ) هست كه اختصاص به شركت در اعيان دارد :
يكى از آنها حيازت و به چنگ آوردن است ؛ مثل وقتى كه دو نفر با هم درخت مباحى را از زمين بكنند ، يا هر دو ( با هم ) با يك ظرف به يكدفعه از آب مباحى بردارند . و دومى از آنها ممزوج شدن است ؛ مانند اين كه آب يا سركهء شخصى با آب يا سركهء شخص ديگرى ممزوج شود . چه اين ممزوج شدن قهرا باشد يا عمدا يا اختيارا . و براى شركت سبب ديگرى ( هم ) هست و آن اين است كه يكى از آنها ديگرى را در مال خودش شريك نمايد ، و به نام تشريك ناميده مىشود . و اين از جهتى ، غير از شركت عقدى مىباشد .
( 3 )
مسألهء 1 - امتزاج گاهى موجب شركت واقعى حقيقى مىشود
، و آن در جايى است كه اختلاط و امتزاج تامّى بين دو مايعى كه هم جنس باشد به وجود آيد ؛ مانند : ( مخلوط شدن ) آب با آب و روغن با روغن ، بلكه هم جنس هم نباشند مانند : روغن بادام با روغن گردو مثلا كه اين امتزاج عرفا به حسب واقع جدايى آنها را از بين ببرد اگر چه عقلا چنين نباشد . و امّا مخلوط شدن بعضى از چيزهاى جامد نرم با بعضى ديگر ، مانند آردها ، پس در اين كه موجب شركت واقعى باشد ، تأمل و اشكال است و بعيد نيست كه شركت ظاهرى باشد . و گاهى ( امتزاج ) موجب شركت ظاهرى حكمى ( كه حكم شركت واقعى را دارد ) مىشود و آن مانند اختلاط گندم با گندم و جو با جو است .