كه موجب انصراف است ؛ پس اگر ( بدون اذن ) آن را به مسافرت ببرد ، تلف و خسارت را ضامن مىباشد ؛ ليكن اگر سودى حاصل شود بين آنها مىباشد . و همچنين است اگر او را دستور دهد به طرفى مسافرت كند ولى او به غير آن طرف مسافرت نمايد .
( 1 )
مسألهء 20 - عامل حق ندارد در حضر از مال مضاربه خرج كند
، اگر چه كم باشد ، حتى پول خرد سقّا را .
و همچنين است در سفر در صورتى كه سفر به اذن مالك نباشد . و امّا اگر به اذن او باشد پس حق دارد از سرمايه هزينه كند ، مگر اين كه مالك شرط كرده باشد كه نفقهاش به عهدهء خود او باشد . و مقصود از نفقه چيزى است كه به آن احتياج دارد از ( قبيل ) خوردنى و آشاميدنى و پوشيدنى و سوارى ، و وسائل ، مانند مشك و جوال و اجرت مسكن و مانند اينها ، با مراعات آنچه بر حسب عادت و به طور اعتدال مناسب حال او مىباشد ؛ پس اگر اسراف كند به حساب خودش مىباشد ، و اگر بر خودش سخت گرفت ( و خرج كمترى كرد ) يا احتياج به آن پيدا نكرد به جهت اين كه مثلا ميهمان شده است ، براى او حساب نمىشود . و جائزهها و هديهها و ميهمانيهاى عامل از نفقه نيست پس آنها به حساب خودش است مگر اينكه براى مصلحت تجارت باشد .
( 2 )
مسألهء 21 - مقصود از سفرى كه مجوّز خرج كردن از مال است ، مسافرت عرفى است
نه مسافرت شرعى ؛ پس شامل كمتر از مسافت ( نيز ) مىشود ، كما اين كه شامل ايام اقامت ده روزهاش يا بيشتر در بعضى از شهرها مىشود در صورتى كه اقامهاش ( يا ) بخاطر عوارض مسافرت باشد ، مثل اين كه براى خستگى گرفتن يا انتظار رفقا را كشيدن يا ترسناك بودن راه و غير اينها باشد يا براى امورى كه مربوط به تجارت است باشد مانند پرداخت ده يك ( گمرك ) و گرفتن گذرنامه . امّا اگر براى تفريح يا براى تحصيل مال براى خودش و مانند اينها آنجا بماند ظاهر آن است كه نفقهاش به حساب خودش است در صورتى كه اقامتش در آنجا بعد از تمام كردن كار بخاطر مانند اين اغراض باشد ، و امّا قبل از تمام شدن كار اگر ( هم ) بخاطر تمام كردن آن و هم به قصد ديگرى مانده است ، بعيد نيست كه نفقهاش بين آنها به نسبت توزيع شود ، و احتياط آن است كه به حساب خود بگذارد .
و اگر تمام كردن كار متوقف بر ماندن نباشد و ماندن او فقط بخاطر غرض ديگرى باشد نفقهء ماندن به حساب خودش است و نفقهء برگشتن در صورتى كه براى تجارت با مضاربه سفر كرده باشد بر مال مضاربه است ، اگر چه در اثناء غرض ديگرى پيش آمده باشد ؛ هر چند احتياط آن است كه در اين صورت ، تقسيم شود ، و احتياط بيشتر از آن ، اين است كه به حساب خودش بگذارد .
( 3 )
مسألهء 22 - اگر عامل دو نفر يا بيشتر ، يا عامل براى خودش و ديگرى باشد
نفقه ، تقسيم